好的,这里为您准备了两道微分几何的试题,并附上详细解答。这些题目涵盖了空间曲线和曲面的基础概念,适合本科高年级或研究生初阶的微分几何课程。
微分几何试题
说明:
题目一:空间曲线的Frenet标架与曲率、挠率
背景: 螺旋线是微分几何中一个经典的例子,它具有恒定的曲率和挠率。
问题: 考虑空间曲线 α ( t ) = ( a cos t , a sin t , b t ) \alpha(t) = (a \cos t, a \sin t, bt) α ( t ) = ( a cos t , a sin t , b t ) ,其中 a , b a, b a , b 均为正实数。
a) 求曲线的速标(speed)和单位切向量 T ( t ) T(t) T ( t ) 。
b) 计算曲线的曲率 κ ( t ) \kappa(t) κ ( t ) 。
c) 确定曲线的主法向量 N ( t ) N(t) N ( t ) 和次法向量 B ( t ) B(t) B ( t ) 。
d) 计算曲线的挠率 τ ( t ) \tau(t) τ ( t ) 。
e) 描述该曲线的几何特征(例如,是平面曲线、球面曲线吗?),并结合计算结果进行解释。
题目二:曲面的基本形式与曲率
背景: 第一基本形式描述了曲面的度量性质(如长度、面积),第二基本形式描述了曲面在空间中的弯曲性质。两者结合可以计算高斯曲率和平均曲率。
问题: 考虑由参数方程给出的曲面 X ( u , v ) = ( u , v , u 2 + v 2 ) X(u, v) = (u, v, u^2 + v^2) X ( u , v ) = ( u , v , u 2 + v 2 ) 。
a) 验证该曲面是正则曲面,并求其单位法向量 U ( u , v ) U(u, v) U ( u , v ) 。
b) 计算曲面的第一基本形式的系数 E , F , G E, F, G E , F , G 。
c) 计算曲面的第二基本形式的系数 L , M , N L, M, N L , M , N 。
d) 计算曲面的高斯曲率 K K K 和平均曲率 H H H 。
e) 简述高斯曲率和平均曲率的几何意义。
解答
题目一:空间曲线的Frenet标架与曲率、挠率 (解答)
给定曲线 α ( t ) = ( a cos t , a sin t , b t ) \alpha(t) = (a \cos t, a \sin t, bt) α ( t ) = ( a cos t , a sin t , b t ) 。
a) 求曲线的速标和单位切向量 T ( t ) T(t) T ( t ) 。
首先计算曲线的一阶导数(速度向量):
α ′ ( t ) = ( − a sin t , a cos t , b ) \alpha'(t) = (-a \sin t, a \cos t, b) α ′ ( t ) = ( − a sin t , a cos t , b )
速标是速度向量的模长:
∣ ∣ α ′ ( t ) ∣ ∣ = ( − a sin t ) 2 + ( a cos t ) 2 + b 2 = a 2 sin 2 t + a 2 cos 2 t + b 2 = a 2 ( sin 2 t + cos 2 t ) + b 2 = a 2 + b 2 ||\alpha'(t)|| = \sqrt{(-a \sin t)^2 + (a \cos t)^2 + b^2} = \sqrt{a^2 \sin^2 t + a^2 \cos^2 t + b^2} = \sqrt{a^2(\sin^2 t + \cos^2 t) + b^2} = \sqrt{a^2 + b^2} ∣∣ α ′ ( t ) ∣∣ = ( − a sin t ) 2 + ( a cos t ) 2 + b 2 = a 2 sin 2 t + a 2 cos 2 t + b 2 = a 2 ( sin 2 t + cos 2 t ) + b 2 = a 2 + b 2
由于 a , b a, b a , b 为正实数,所以速标是一个常数。
单位切向量 T ( t ) T(t) T ( t ) 为:
T ( t ) = α ′ ( t ) ∣ ∣ α ′ ( t ) ∣ ∣ = 1 a 2 + b 2 ( − a sin t , a cos t , b ) T(t) = \frac{\alpha'(t)}{||\alpha'(t)||} = \frac{1}{\sqrt{a^2 + b^2}}(-a \sin t, a \cos t, b) T ( t ) = ∣∣ α ′ ( t ) ∣∣ α ′ ( t ) = a 2 + b 2 1 ( − a sin t , a cos t , b )
b) 计算曲线的曲率 κ ( t ) \kappa(t) κ ( t ) 。
首先计算曲线的二阶导数(加速度向量):
α ′ ′ ( t ) = ( − a cos t , − a sin t , 0 ) \alpha''(t) = (-a \cos t, -a \sin t, 0) α ′′ ( t ) = ( − a cos t , − a sin t , 0 )
曲率 κ ( t ) \kappa(t) κ ( t ) 可以通过公式 κ ( t ) = ∣ ∣ α ′ ( t ) × α ′ ′ ( t ) ∣ ∣ ∣ ∣ α ′ ( t ) ∣ ∣ 3 \kappa(t) = \frac{||\alpha'(t) \times \alpha''(t)||}{||\alpha'(t)||^3} κ ( t ) = ∣∣ α ′ ( t ) ∣ ∣ 3 ∣∣ α ′ ( t ) × α ′′ ( t ) ∣∣ 计算。
计算叉积 α ′ ( t ) × α ′ ′ ( t ) \alpha'(t) \times \alpha''(t) α ′ ( t ) × α ′′ ( t ) :
α ′ ( t ) × α ′ ′ ( t ) = ∣ i j k − a sin t a cos t b − a cos t − a sin t 0 ∣ \alpha'(t) \times \alpha''(t) = \begin{vmatrix} \mathbf{i} & \mathbf{j} & \mathbf{k} \\ -a \sin t & a \cos t & b \\ -a \cos t & -a \sin t & 0 \end{vmatrix} α ′ ( t ) × α ′′ ( t ) = i − a sin t − a cos t j a cos t − a sin t k b 0
= i ( a cos t ⋅ 0 − b ⋅ ( − a sin t ) ) − j ( − a sin t ⋅ 0 − b ⋅ ( − a cos t ) ) + k ( − a sin t ⋅ ( − a sin t ) − a cos t ⋅ ( − a cos t ) ) = \mathbf{i}(a \cos t \cdot 0 - b \cdot (-a \sin t)) - \mathbf{j}(-a \sin t \cdot 0 - b \cdot (-a \cos t)) + \mathbf{k}(-a \sin t \cdot (-a \sin t) - a \cos t \cdot (-a \cos t)) = i ( a cos t ⋅ 0 − b ⋅ ( − a sin t )) − j ( − a sin t ⋅ 0 − b ⋅ ( − a cos t )) + k ( − a sin t ⋅ ( − a sin t ) − a cos t ⋅ ( − a cos t ))
= i ( a b sin t ) − j ( a b cos t ) + k ( a 2 sin 2 t + a 2 cos 2 t ) = \mathbf{i}(ab \sin t) - \mathbf{j}(ab \cos t) + \mathbf{k}(a^2 \sin^2 t + a^2 \cos^2 t) = i ( ab sin t ) − j ( ab cos t ) + k ( a 2 sin 2 t + a 2 cos 2 t )
= ( a b sin t , − a b cos t , a 2 ) = (ab \sin t, -ab \cos t, a^2) = ( ab sin t , − ab cos t , a 2 )
计算 ∣ ∣ α ′ ( t ) × α ′ ′ ( t ) ∣ ∣ ||\alpha'(t) \times \alpha''(t)|| ∣∣ α ′ ( t ) × α ′′ ( t ) ∣∣ :
∣ ∣ α ′ ( t ) × α ′ ′ ( t ) ∣ ∣ = ( a b sin t ) 2 + ( − a b cos t ) 2 + ( a 2 ) 2 = a 2 b 2 sin 2 t + a 2 b 2 cos 2 t + a 4 ||\alpha'(t) \times \alpha''(t)|| = \sqrt{(ab \sin t)^2 + (-ab \cos t)^2 + (a^2)^2} = \sqrt{a^2 b^2 \sin^2 t + a^2 b^2 \cos^2 t + a^4} ∣∣ α ′ ( t ) × α ′′ ( t ) ∣∣ = ( ab sin t ) 2 + ( − ab cos t ) 2 + ( a 2 ) 2 = a 2 b 2 sin 2 t + a 2 b 2 cos 2 t + a 4
= a 2 b 2 ( sin 2 t + cos 2 t ) + a 4 = a 2 b 2 + a 4 = a 2 ( b 2 + a 2 ) = a a 2 + b 2 = \sqrt{a^2 b^2 (\sin^2 t + \cos^2 t) + a^4} = \sqrt{a^2 b^2 + a^4} = \sqrt{a^2(b^2 + a^2)} = a\sqrt{a^2 + b^2} = a 2 b 2 ( sin 2 t + cos 2 t ) + a 4 = a 2 b 2 + a 4 = a 2 ( b 2 + a 2 ) = a a 2 + b 2 (因为 a > 0 a>0 a > 0 )
所以,曲率 κ ( t ) \kappa(t) κ ( t ) 为:
κ ( t ) = a a 2 + b 2 ( a 2 + b 2 ) 3 = a a 2 + b 2 ( a 2 + b 2 ) a 2 + b 2 = a a 2 + b 2 \kappa(t) = \frac{a\sqrt{a^2 + b^2}}{(\sqrt{a^2 + b^2})^3} = \frac{a\sqrt{a^2 + b^2}}{(a^2 + b^2)\sqrt{a^2 + b^2}} = \frac{a}{a^2 + b^2} κ ( t ) = ( a 2 + b 2 ) 3 a a 2 + b 2 = ( a 2 + b 2 ) a 2 + b 2 a a 2 + b 2 = a 2 + b 2 a
曲率 κ ( t ) \kappa(t) κ ( t ) 是一个常数。
c) 确定曲线的主法向量 N ( t ) N(t) N ( t ) 和次法向量 B ( t ) B(t) B ( t ) 。
主法向量 N ( t ) = T ′ ( t ) ∣ ∣ T ′ ( t ) ∣ ∣ N(t) = \frac{T'(t)}{||T'(t)||} N ( t ) = ∣∣ T ′ ( t ) ∣∣ T ′ ( t ) 。
首先计算 T ′ ( t ) T'(t) T ′ ( t ) :
T ( t ) = 1 a 2 + b 2 ( − a sin t , a cos t , b ) T(t) = \frac{1}{\sqrt{a^2 + b^2}}(-a \sin t, a \cos t, b) T ( t ) = a 2 + b 2 1 ( − a sin t , a cos t , b )
T ′ ( t ) = 1 a 2 + b 2 ( − a cos t , − a sin t , 0 ) T'(t) = \frac{1}{\sqrt{a^2 + b^2}}(-a \cos t, -a \sin t, 0) T ′ ( t ) = a 2 + b 2 1 ( − a cos t , − a sin t , 0 )
计算 ∣ ∣ T ′ ( t ) ∣ ∣ ||T'(t)|| ∣∣ T ′ ( t ) ∣∣ :
∣ ∣ T ′ ( t ) ∣ ∣ = 1 a 2 + b 2 ( − a cos t ) 2 + ( − a sin t ) 2 + 0 2 = 1 a 2 + b 2 a 2 ( cos 2 t + sin 2 t ) ||T'(t)|| = \frac{1}{\sqrt{a^2 + b^2}}\sqrt{(-a \cos t)^2 + (-a \sin t)^2 + 0^2} = \frac{1}{\sqrt{a^2 + b^2}}\sqrt{a^2 (\cos^2 t + \sin^2 t)} ∣∣ T ′ ( t ) ∣∣ = a 2 + b 2 1 ( − a cos t ) 2 + ( − a sin t ) 2 + 0 2 = a 2 + b 2 1 a 2 ( cos 2 t + sin 2 t )
= 1 a 2 + b 2 a 2 = a a 2 + b 2 = \frac{1}{\sqrt{a^2 + b^2}}\sqrt{a^2} = \frac{a}{\sqrt{a^2 + b^2}} = a 2 + b 2 1 a 2 = a 2 + b 2 a (因为 a > 0 a>0 a > 0 )
注意到 ∣ ∣ T ′ ( t ) ∣ ∣ = κ ( t ) ⋅ ∣ ∣ α ′ ( t ) ∣ ∣ = a a 2 + b 2 ⋅ a 2 + b 2 = a a 2 + b 2 ||T'(t)|| = \kappa(t) \cdot ||\alpha'(t)|| = \frac{a}{a^2+b^2} \cdot \sqrt{a^2+b^2} = \frac{a}{\sqrt{a^2+b^2}} ∣∣ T ′ ( t ) ∣∣ = κ ( t ) ⋅ ∣∣ α ′ ( t ) ∣∣ = a 2 + b 2 a ⋅ a 2 + b 2 = a 2 + b 2 a ,结果一致。
主法向量 N ( t ) N(t) N ( t ) 为:
N ( t ) = T ′ ( t ) ∣ ∣ T ′ ( t ) ∣ ∣ = 1 a 2 + b 2 ( − a cos t , − a sin t , 0 ) a a 2 + b 2 = 1 a ( − a cos t , − a sin t , 0 ) = ( − cos t , − sin t , 0 ) N(t) = \frac{T'(t)}{||T'(t)||} = \frac{\frac{1}{\sqrt{a^2 + b^2}}(-a \cos t, -a \sin t, 0)}{\frac{a}{\sqrt{a^2 + b^2}}} = \frac{1}{a}(-a \cos t, -a \sin t, 0) = (-\cos t, -\sin t, 0) N ( t ) = ∣∣ T ′ ( t ) ∣∣ T ′ ( t ) = a 2 + b 2 a a 2 + b 2 1 ( − a c o s t , − a s i n t , 0 ) = a 1 ( − a cos t , − a sin t , 0 ) = ( − cos t , − sin t , 0 )
次法向量 B ( t ) = T ( t ) × N ( t ) B(t) = T(t) \times N(t) B ( t ) = T ( t ) × N ( t ) :
B ( t ) = 1 a 2 + b 2 ( − a sin t , a cos t , b ) × ( − cos t , − sin t , 0 ) B(t) = \frac{1}{\sqrt{a^2 + b^2}}(-a \sin t, a \cos t, b) \times (-\cos t, -\sin t, 0) B ( t ) = a 2 + b 2 1 ( − a sin t , a cos t , b ) × ( − cos t , − sin t , 0 )
= 1 a 2 + b 2 ∣ i j k − a sin t a cos t b − cos t − sin t 0 ∣ = \frac{1}{\sqrt{a^2 + b^2}} \begin{vmatrix} \mathbf{i} & \mathbf{j} & \mathbf{k} \\ -a \sin t & a \cos t & b \\ -\cos t & -\sin t & 0 \end{vmatrix} = a 2 + b 2 1 i − a sin t − cos t j a cos t − sin t k b 0
= 1 a 2 + b 2 [ i ( a cos t ⋅ 0 − b ⋅ ( − sin t ) ) − j ( − a sin t ⋅ 0 − b ⋅ ( − cos t ) ) + k ( − a sin t ⋅ ( − sin t ) − a cos t ⋅ ( − cos t ) ) ] = \frac{1}{\sqrt{a^2 + b^2}} [\mathbf{i}(a \cos t \cdot 0 - b \cdot (-\sin t)) - \mathbf{j}(-a \sin t \cdot 0 - b \cdot (-\cos t)) + \mathbf{k}(-a \sin t \cdot (-\sin t) - a \cos t \cdot (-\cos t))] = a 2 + b 2 1 [ i ( a cos t ⋅ 0 − b ⋅ ( − sin t )) − j ( − a sin t ⋅ 0 − b ⋅ ( − cos t )) + k ( − a sin t ⋅ ( − sin t ) − a cos t ⋅ ( − cos t ))]
= 1 a 2 + b 2 [ i ( b sin t ) − j ( b cos t ) + k ( a sin 2 t + a cos 2 t ) ] = \frac{1}{\sqrt{a^2 + b^2}} [\mathbf{i}(b \sin t) - \mathbf{j}(b \cos t) + \mathbf{k}(a \sin^2 t + a \cos^2 t)] = a 2 + b 2 1 [ i ( b sin t ) − j ( b cos t ) + k ( a sin 2 t + a cos 2 t )]
= 1 a 2 + b 2 ( b sin t , − b cos t , a ) = \frac{1}{\sqrt{a^2 + b^2}} (b \sin t, -b \cos t, a) = a 2 + b 2 1 ( b sin t , − b cos t , a )
d) 计算曲线的挠率 τ ( t ) \tau(t) τ ( t ) 。
挠率 τ ( t ) \tau(t) τ ( t ) 可以通过公式 τ ( t ) = ( α ′ ( t ) × α ′ ′ ( t ) ) ⋅ α ′ ′ ′ ( t ) ∣ ∣ α ′ ( t ) × α ′ ′ ( t ) ∣ ∣ 2 \tau(t) = \frac{(\alpha'(t) \times \alpha''(t)) \cdot \alpha'''(t)}{||\alpha'(t) \times \alpha''(t)||^2} τ ( t ) = ∣∣ α ′ ( t ) × α ′′ ( t ) ∣ ∣ 2 ( α ′ ( t ) × α ′′ ( t )) ⋅ α ′′′ ( t ) 计算。
我们已经有了 α ′ ( t ) × α ′ ′ ( t ) = ( a b sin t , − a b cos t , a 2 ) \alpha'(t) \times \alpha''(t) = (ab \sin t, -ab \cos t, a^2) α ′ ( t ) × α ′′ ( t ) = ( ab sin t , − ab cos t , a 2 ) 。
现在计算 α ′ ′ ′ ( t ) \alpha'''(t) α ′′′ ( t ) :
α ′ ′ ( t ) = ( − a cos t , − a sin t , 0 ) \alpha''(t) = (-a \cos t, -a \sin t, 0) α ′′ ( t ) = ( − a cos t , − a sin t , 0 )
α ′ ′ ′ ( t ) = ( a sin t , − a cos t , 0 ) \alpha'''(t) = (a \sin t, -a \cos t, 0) α ′′′ ( t ) = ( a sin t , − a cos t , 0 )
计算 ( α ′ ( t ) × α ′ ′ ( t ) ) ⋅ α ′ ′ ′ ( t ) (\alpha'(t) \times \alpha''(t)) \cdot \alpha'''(t) ( α ′ ( t ) × α ′′ ( t )) ⋅ α ′′′ ( t ) :
( a b sin t , − a b cos t , a 2 ) ⋅ ( a sin t , − a cos t , 0 ) (ab \sin t, -ab \cos t, a^2) \cdot (a \sin t, -a \cos t, 0) ( ab sin t , − ab cos t , a 2 ) ⋅ ( a sin t , − a cos t , 0 )
= ( a b sin t ) ( a sin t ) + ( − a b cos t ) ( − a cos t ) + ( a 2 ) ( 0 ) = (ab \sin t)(a \sin t) + (-ab \cos t)(-a \cos t) + (a^2)(0) = ( ab sin t ) ( a sin t ) + ( − ab cos t ) ( − a cos t ) + ( a 2 ) ( 0 )
= a 2 b sin 2 t + a 2 b cos 2 t = a 2 b ( sin 2 t + cos 2 t ) = a 2 b = a^2 b \sin^2 t + a^2 b \cos^2 t = a^2 b (\sin^2 t + \cos^2 t) = a^2 b = a 2 b sin 2 t + a 2 b cos 2 t = a 2 b ( sin 2 t + cos 2 t ) = a 2 b
分母 ∣ ∣ α ′ ( t ) × α ′ ′ ( t ) ∣ ∣ 2 = ( a a 2 + b 2 ) 2 = a 2 ( a 2 + b 2 ) ||\alpha'(t) \times \alpha''(t)||^2 = (a\sqrt{a^2 + b^2})^2 = a^2(a^2 + b^2) ∣∣ α ′ ( t ) × α ′′ ( t ) ∣ ∣ 2 = ( a a 2 + b 2 ) 2 = a 2 ( a 2 + b 2 ) 。
所以,挠率 τ ( t ) \tau(t) τ ( t ) 为:
τ ( t ) = a 2 b a 2 ( a 2 + b 2 ) = b a 2 + b 2 \tau(t) = \frac{a^2 b}{a^2(a^2 + b^2)} = \frac{b}{a^2 + b^2} τ ( t ) = a 2 ( a 2 + b 2 ) a 2 b = a 2 + b 2 b
挠率 τ ( t ) \tau(t) τ ( t ) 也是一个常数。
e) 描述该曲线的几何特征。
根据计算结果:
曲率 κ ( t ) = a a 2 + b 2 \kappa(t) = \frac{a}{a^2 + b^2} κ ( t ) = a 2 + b 2 a (常数)
挠率 τ ( t ) = b a 2 + b 2 \tau(t) = \frac{b}{a^2 + b^2} τ ( t ) = a 2 + b 2 b (常数)
几何特征:
速标恒定: ∣ ∣ α ′ ( t ) ∣ ∣ = a 2 + b 2 ||\alpha'(t)|| = \sqrt{a^2 + b^2} ∣∣ α ′ ( t ) ∣∣ = a 2 + b 2 ,这意味着粒子以恒定速度沿着曲线运动。
常曲率与常挠率: 曲线的曲率和挠率都是非零常数(因为 a , b > 0 a, b > 0 a , b > 0 )。这是 圆柱螺旋线 (circular helix) 的特征。
是否为平面曲线?
如果 τ ( t ) = 0 \tau(t) = 0 τ ( t ) = 0 ,则曲线是平面曲线。但此处 τ ( t ) = b a 2 + b 2 ≠ 0 \tau(t) = \frac{b}{a^2 + b^2} \neq 0 τ ( t ) = a 2 + b 2 b = 0 (因为 b > 0 b>0 b > 0 )。因此,该曲线 不是平面曲线 。
是否为球面曲线?
球面曲线的充要条件是 1 κ 2 + ( 1 τ d d s ( 1 κ ) ) 2 = R 2 \frac{1}{\kappa^2} + \left(\frac{1}{\tau}\frac{d}{ds}\left(\frac{1}{\kappa}\right)\right)^2 = R^2 κ 2 1 + ( τ 1 d s d ( κ 1 ) ) 2 = R 2 (常数),其中 s s s 是弧长参数。
对于该曲线,κ \kappa κ 和 τ \tau τ 都是常数,因此 d d s ( 1 κ ) = 0 \frac{d}{ds}\left(\frac{1}{\kappa}\right) = 0 d s d ( κ 1 ) = 0 。
所以,条件简化为 1 κ 2 = R 2 \frac{1}{\kappa^2} = R^2 κ 2 1 = R 2 ,即 1 κ = R \frac{1}{\kappa} = R κ 1 = R (常数)。
这意味着如果曲线是球面曲线,那么它的曲率半径 1 / κ 1/\kappa 1/ κ 必须等于球的半径,且它必须位于一个球面上。
在这里 1 / κ = a 2 + b 2 a 1/\kappa = \frac{a^2+b^2}{a} 1/ κ = a a 2 + b 2 是常数。
然而,圆柱螺旋线是一个无限延伸的曲线,除非 b = 0 b=0 b = 0 (退化为圆),否则它不可能局限在一个有限大小的球面上。
所以,该曲线 不是球面曲线 。
总结: 给定的曲线是参数为 a , b a, b a , b 的 圆柱螺旋线 。它以恒定的速度绕着 z z z 轴上升或下降,其曲率和挠率都是恒定的非零值。它既不是平面曲线,也不是球面曲线。
题目二:曲面的基本形式与曲率 (解答)
给定曲面 X ( u , v ) = ( u , v , u 2 + v 2 ) X(u, v) = (u, v, u^2 + v^2) X ( u , v ) = ( u , v , u 2 + v 2 ) 。
a) 验证该曲面是正则曲面,并求其单位法向量 U ( u , v ) U(u, v) U ( u , v ) 。
首先计算偏导数:
X u = ∂ X ∂ u = ( 1 , 0 , 2 u ) X_u = \frac{\partial X}{\partial u} = (1, 0, 2u) X u = ∂ u ∂ X = ( 1 , 0 , 2 u )
X v = ∂ X ∂ v = ( 0 , 1 , 2 v ) X_v = \frac{\partial X}{\partial v} = (0, 1, 2v) X v = ∂ v ∂ X = ( 0 , 1 , 2 v )
计算叉积 X u × X v X_u \times X_v X u × X v :
X u × X v = ∣ i j k 1 0 2 u 0 1 2 v ∣ X_u \times X_v = \begin{vmatrix} \mathbf{i} & \mathbf{j} & \mathbf{k} \\ 1 & 0 & 2u \\ 0 & 1 & 2v \end{vmatrix} X u × X v = i 1 0 j 0 1 k 2 u 2 v
= i ( 0 ⋅ 2 v − 2 u ⋅ 1 ) − j ( 1 ⋅ 2 v − 2 u ⋅ 0 ) + k ( 1 ⋅ 1 − 0 ⋅ 0 ) = \mathbf{i}(0 \cdot 2v - 2u \cdot 1) - \mathbf{j}(1 \cdot 2v - 2u \cdot 0) + \mathbf{k}(1 \cdot 1 - 0 \cdot 0) = i ( 0 ⋅ 2 v − 2 u ⋅ 1 ) − j ( 1 ⋅ 2 v − 2 u ⋅ 0 ) + k ( 1 ⋅ 1 − 0 ⋅ 0 )
= ( − 2 u , − 2 v , 1 ) = (-2u, -2v, 1) = ( − 2 u , − 2 v , 1 )
由于 X u × X v = ( − 2 u , − 2 v , 1 ) X_u \times X_v = (-2u, -2v, 1) X u × X v = ( − 2 u , − 2 v , 1 ) 在曲面的任何点处都不为零向量(因为第三个分量始终是1),因此该曲面是 正则曲面 。
单位法向量 U ( u , v ) U(u, v) U ( u , v ) 为:
∣ ∣ X u × X v ∣ ∣ = ( − 2 u ) 2 + ( − 2 v ) 2 + 1 2 = 4 u 2 + 4 v 2 + 1 ||X_u \times X_v|| = \sqrt{(-2u)^2 + (-2v)^2 + 1^2} = \sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1} ∣∣ X u × X v ∣∣ = ( − 2 u ) 2 + ( − 2 v ) 2 + 1 2 = 4 u 2 + 4 v 2 + 1
U ( u , v ) = X u × X v ∣ ∣ X u × X v ∣ ∣ = 1 4 u 2 + 4 v 2 + 1 ( − 2 u , − 2 v , 1 ) U(u, v) = \frac{X_u \times X_v}{||X_u \times X_v||} = \frac{1}{\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}}(-2u, -2v, 1) U ( u , v ) = ∣∣ X u × X v ∣∣ X u × X v = 4 u 2 + 4 v 2 + 1 1 ( − 2 u , − 2 v , 1 )
b) 计算曲面的第一基本形式的系数 E , F , G E, F, G E , F , G 。
第一基本形式的系数定义为:
E = X u ⋅ X u = ( 1 , 0 , 2 u ) ⋅ ( 1 , 0 , 2 u ) = 1 2 + 0 2 + ( 2 u ) 2 = 1 + 4 u 2 E = X_u \cdot X_u = (1, 0, 2u) \cdot (1, 0, 2u) = 1^2 + 0^2 + (2u)^2 = 1 + 4u^2 E = X u ⋅ X u = ( 1 , 0 , 2 u ) ⋅ ( 1 , 0 , 2 u ) = 1 2 + 0 2 + ( 2 u ) 2 = 1 + 4 u 2
F = X u ⋅ X v = ( 1 , 0 , 2 u ) ⋅ ( 0 , 1 , 2 v ) = 1 ⋅ 0 + 0 ⋅ 1 + 2 u ⋅ 2 v = 4 u v F = X_u \cdot X_v = (1, 0, 2u) \cdot (0, 1, 2v) = 1 \cdot 0 + 0 \cdot 1 + 2u \cdot 2v = 4uv F = X u ⋅ X v = ( 1 , 0 , 2 u ) ⋅ ( 0 , 1 , 2 v ) = 1 ⋅ 0 + 0 ⋅ 1 + 2 u ⋅ 2 v = 4 uv
G = X v ⋅ X v = ( 0 , 1 , 2 v ) ⋅ ( 0 , 1 , 2 v ) = 0 2 + 1 2 + ( 2 v ) 2 = 1 + 4 v 2 G = X_v \cdot X_v = (0, 1, 2v) \cdot (0, 1, 2v) = 0^2 + 1^2 + (2v)^2 = 1 + 4v^2 G = X v ⋅ X v = ( 0 , 1 , 2 v ) ⋅ ( 0 , 1 , 2 v ) = 0 2 + 1 2 + ( 2 v ) 2 = 1 + 4 v 2
c) 计算曲面的第二基本形式的系数 L , M , N L, M, N L , M , N 。
首先计算二阶偏导数:
X u u = ∂ ∂ u X u = ∂ ∂ u ( 1 , 0 , 2 u ) = ( 0 , 0 , 2 ) X_{uu} = \frac{\partial}{\partial u} X_u = \frac{\partial}{\partial u} (1, 0, 2u) = (0, 0, 2) X uu = ∂ u ∂ X u = ∂ u ∂ ( 1 , 0 , 2 u ) = ( 0 , 0 , 2 )
X u v = ∂ ∂ v X u = ∂ ∂ v ( 1 , 0 , 2 u ) = ( 0 , 0 , 0 ) X_{uv} = \frac{\partial}{\partial v} X_u = \frac{\partial}{\partial v} (1, 0, 2u) = (0, 0, 0) X uv = ∂ v ∂ X u = ∂ v ∂ ( 1 , 0 , 2 u ) = ( 0 , 0 , 0 )
X v v = ∂ ∂ v X v = ∂ ∂ v ( 0 , 1 , 2 v ) = ( 0 , 0 , 2 ) X_{vv} = \frac{\partial}{\partial v} X_v = \frac{\partial}{\partial v} (0, 1, 2v) = (0, 0, 2) X v v = ∂ v ∂ X v = ∂ v ∂ ( 0 , 1 , 2 v ) = ( 0 , 0 , 2 )
第二基本形式的系数定义为 L = X u u ⋅ U L = X_{uu} \cdot U L = X uu ⋅ U , M = X u v ⋅ U M = X_{uv} \cdot U M = X uv ⋅ U , N = X v v ⋅ U N = X_{vv} \cdot U N = X v v ⋅ U 。
(也可以用 L = X u u ⋅ ( X u × X v ) ∣ ∣ X u × X v ∣ ∣ L = \frac{X_{uu} \cdot (X_u \times X_v)}{||X_u \times X_v||} L = ∣∣ X u × X v ∣∣ X uu ⋅ ( X u × X v ) 等,但由于 U U U 已经求出,直接点积更简单。)
L = ( 0 , 0 , 2 ) ⋅ 1 4 u 2 + 4 v 2 + 1 ( − 2 u , − 2 v , 1 ) = 2 4 u 2 + 4 v 2 + 1 L = (0, 0, 2) \cdot \frac{1}{\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}}(-2u, -2v, 1) = \frac{2}{\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}} L = ( 0 , 0 , 2 ) ⋅ 4 u 2 + 4 v 2 + 1 1 ( − 2 u , − 2 v , 1 ) = 4 u 2 + 4 v 2 + 1 2
M = ( 0 , 0 , 0 ) ⋅ 1 4 u 2 + 4 v 2 + 1 ( − 2 u , − 2 v , 1 ) = 0 M = (0, 0, 0) \cdot \frac{1}{\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}}(-2u, -2v, 1) = 0 M = ( 0 , 0 , 0 ) ⋅ 4 u 2 + 4 v 2 + 1 1 ( − 2 u , − 2 v , 1 ) = 0
N = ( 0 , 0 , 2 ) ⋅ 1 4 u 2 + 4 v 2 + 1 ( − 2 u , − 2 v , 1 ) = 2 4 u 2 + 4 v 2 + 1 N = (0, 0, 2) \cdot \frac{1}{\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}}(-2u, -2v, 1) = \frac{2}{\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}} N = ( 0 , 0 , 2 ) ⋅ 4 u 2 + 4 v 2 + 1 1 ( − 2 u , − 2 v , 1 ) = 4 u 2 + 4 v 2 + 1 2
d) 计算曲面的高斯曲率 K K K 和平均曲率 H H H 。
高斯曲率 K K K 的公式:K = L N − M 2 E G − F 2 K = \frac{LN - M^2}{EG - F^2} K = E G − F 2 L N − M 2
E G − F 2 = ( 1 + 4 u 2 ) ( 1 + 4 v 2 ) − ( 4 u v ) 2 = 1 + 4 u 2 + 4 v 2 + 16 u 2 v 2 − 16 u 2 v 2 = 1 + 4 u 2 + 4 v 2 EG - F^2 = (1 + 4u^2)(1 + 4v^2) - (4uv)^2 = 1 + 4u^2 + 4v^2 + 16u^2 v^2 - 16u^2 v^2 = 1 + 4u^2 + 4v^2 E G − F 2 = ( 1 + 4 u 2 ) ( 1 + 4 v 2 ) − ( 4 uv ) 2 = 1 + 4 u 2 + 4 v 2 + 16 u 2 v 2 − 16 u 2 v 2 = 1 + 4 u 2 + 4 v 2
L N − M 2 = ( 2 4 u 2 + 4 v 2 + 1 ) ( 2 4 u 2 + 4 v 2 + 1 ) − 0 2 = 4 4 u 2 + 4 v 2 + 1 LN - M^2 = \left(\frac{2}{\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}}\right) \left(\frac{2}{\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}}\right) - 0^2 = \frac{4}{4u^2 + 4v^2 + 1} L N − M 2 = ( 4 u 2 + 4 v 2 + 1 2 ) ( 4 u 2 + 4 v 2 + 1 2 ) − 0 2 = 4 u 2 + 4 v 2 + 1 4
所以,高斯曲率 K K K 为:
K = 4 4 u 2 + 4 v 2 + 1 1 + 4 u 2 + 4 v 2 = 4 ( 1 + 4 u 2 + 4 v 2 ) 2 K = \frac{\frac{4}{4u^2 + 4v^2 + 1}}{1 + 4u^2 + 4v^2} = \frac{4}{(1 + 4u^2 + 4v^2)^2} K = 1 + 4 u 2 + 4 v 2 4 u 2 + 4 v 2 + 1 4 = ( 1 + 4 u 2 + 4 v 2 ) 2 4
平均曲率 H H H 的公式:H = E N − 2 F M + G L 2 ( E G − F 2 ) H = \frac{EN - 2FM + GL}{2(EG - F^2)} H = 2 ( E G − F 2 ) E N − 2 F M + G L
E N − 2 F M + G L = ( 1 + 4 u 2 ) ( 2 4 u 2 + 4 v 2 + 1 ) − 2 ( 4 u v ) ( 0 ) + ( 1 + 4 v 2 ) ( 2 4 u 2 + 4 v 2 + 1 ) EN - 2FM + GL = (1 + 4u^2) \left(\frac{2}{\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}}\right) - 2(4uv)(0) + (1 + 4v^2) \left(\frac{2}{\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}}\right) E N − 2 F M + G L = ( 1 + 4 u 2 ) ( 4 u 2 + 4 v 2 + 1 2 ) − 2 ( 4 uv ) ( 0 ) + ( 1 + 4 v 2 ) ( 4 u 2 + 4 v 2 + 1 2 )
= 2 ( 1 + 4 u 2 ) + 2 ( 1 + 4 v 2 ) 4 u 2 + 4 v 2 + 1 = 2 + 8 u 2 + 2 + 8 v 2 4 u 2 + 4 v 2 + 1 = 4 + 8 ( u 2 + v 2 ) 4 u 2 + 4 v 2 + 1 = \frac{2(1 + 4u^2) + 2(1 + 4v^2)}{\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}} = \frac{2 + 8u^2 + 2 + 8v^2}{\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}} = \frac{4 + 8(u^2 + v^2)}{\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}} = 4 u 2 + 4 v 2 + 1 2 ( 1 + 4 u 2 ) + 2 ( 1 + 4 v 2 ) = 4 u 2 + 4 v 2 + 1 2 + 8 u 2 + 2 + 8 v 2 = 4 u 2 + 4 v 2 + 1 4 + 8 ( u 2 + v 2 )
所以,平均曲率 H H H 为:
H = 4 + 8 ( u 2 + v 2 ) 4 u 2 + 4 v 2 + 1 2 ( 1 + 4 u 2 + 4 v 2 ) = 4 + 8 ( u 2 + v 2 ) 2 ( 1 + 4 u 2 + 4 v 2 ) 4 u 2 + 4 v 2 + 1 H = \frac{\frac{4 + 8(u^2 + v^2)}{\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}}}{2(1 + 4u^2 + 4v^2)} = \frac{4 + 8(u^2 + v^2)}{2(1 + 4u^2 + 4v^2)\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}} H = 2 ( 1 + 4 u 2 + 4 v 2 ) 4 u 2 + 4 v 2 + 1 4 + 8 ( u 2 + v 2 ) = 2 ( 1 + 4 u 2 + 4 v 2 ) 4 u 2 + 4 v 2 + 1 4 + 8 ( u 2 + v 2 )
H = 2 + 4 ( u 2 + v 2 ) ( 1 + 4 u 2 + 4 v 2 ) 4 u 2 + 4 v 2 + 1 H = \frac{2 + 4(u^2 + v^2)}{(1 + 4u^2 + 4v^2)\sqrt{4u^2 + 4v^2 + 1}} H = ( 1 + 4 u 2 + 4 v 2 ) 4 u 2 + 4 v 2 + 1 2 + 4 ( u 2 + v 2 )
我们可以注意到 1 + 4 u 2 + 4 v 2 = 1 + 4 u 2 + 4 v 2 2 1 + 4u^2 + 4v^2 = \sqrt{1 + 4u^2 + 4v^2}^2 1 + 4 u 2 + 4 v 2 = 1 + 4 u 2 + 4 v 2 2 ,所以可以进一步简化:
H = 2 ( 1 + 2 ( u 2 + v 2 ) ) ( 1 + 4 u 2 + 4 v 2 ) 3 / 2 H = \frac{2(1 + 2(u^2 + v^2))}{(1 + 4u^2 + 4v^2)^{3/2}} H = ( 1 + 4 u 2 + 4 v 2 ) 3/2 2 ( 1 + 2 ( u 2 + v 2 ))
这表明曲面是一个抛物面,其曲率随着远离原点而减小。
e) 简述高斯曲率和平均曲率的几何意义。
高斯曲率 K K K :
几何意义: 高斯曲率描述了曲面在某一点的“总弯曲程度”或“内禀弯曲程度”。它是一个 内蕴量 ,意味着它只依赖于曲面的第一基本形式(或其度量性质),而不依赖于曲面如何嵌入到三维空间中。这就是高斯著名的 绝妙定理 (Theorema Egregium) 的核心思想。
符号的意义:
K > 0 K > 0 K > 0 :该点是椭圆点(例如,球面的点)。曲面在该点附近像碗一样弯曲。
K < 0 K < 0 K < 0 :该点是双曲点(例如,马鞍面上的点)。曲面在该点像马鞍一样弯曲。
K = 0 K = 0 K = 0 :该点是抛物点或平面点(例如,圆柱面上的点,K = 0 K=0 K = 0 但不是平面点,圆锥面上的点)。
平均曲率 H H H :
几何意义: 平均曲率描述了曲面在某一点的“平均弯曲程度”。它是一个 外蕴量 ,因为它依赖于曲面如何嵌入到三维空间中(即依赖于第二基本形式)。
与物理的联系: 平均曲率与表面张力有着密切的联系。如果一个曲面的平均曲率处处为零 (H = 0 H=0 H = 0 ),那么这个曲面就是 极小曲面 (minimal surface) 。极小曲面在给定边界条件下具有最小的表面积,例如肥皂泡的形状就接近极小曲面。
主曲率的平均值: 平均曲率是该点两个主曲率 κ 1 , κ 2 \kappa_1, \kappa_2 κ 1 , κ 2 的平均值,即 H = κ 1 + κ 2 2 H = \frac{\kappa_1 + \kappa_2}{2} H = 2 κ 1 + κ 2 。主曲率是法曲率的最大值和最小值。