مثال عددی: تحلیل قانون دوم ترمودینامیک در برج تقطیر
صورت مسئله:
یک برج تقطیر برای جداسازی مخلوط بنزن-تولوئن با مشخصات زیر داریم:
دادههای ورودی:
- دبی خوراک: F = 100 kmol/hr
- ترکیب خوراک: 50% مولی بنزن، 50% مولی تولوئن
- دمای خوراک: TF = 95°C
- فشار عملیاتی: P = 1 atm
محصولات:
- محصول بالایی (Distillate): D = 50 kmol/hr با 95% بنزن
- محصول پایینی (Bottoms): B = 50 kmol/hr با 5% بنزن
شرایط عملیاتی:
- دمای کندانسور: TC = 80°C
- دمای ریبویلر: TR = 110°C
- نسبت رفلاکس: R = 3
- دمای محیط: T0 = 25°C = 298 K
گام 1: محاسبه انتروپی جریانها
برای محاسبه تغییر انتروپی هر جریان:
انتروپی مخلوط:
Smix=−R∑xiln(xi)
خوراک:
Smix,F=−8.314×[0.5ln(0.5)+0.5ln(0.5)]
Smix,F=−8.314×[−0.693]
Smix,F=5.76 kJ/kmol.K
محصول بالایی:
Smix,D=−8.314×[0.95ln(0.95)+0.05ln(0.05)]
Smix,D=−8.314×[−0.051−0.150]
Smix,D=1.67 kJ/kmol.K
محصول پایینی:
Smix,B=−8.314×[0.05ln(0.05)+0.95ln(0.95)]
Smix,B=1.67 kJ/kmol.K
گام 2: محاسبه حرارت مبادله شده
حرارت ریبویلر:
با فرض گرمای نهان تبخیر متوسط 30,000 kJ/kmol:
QR=V×λ
که V = L + D = R×D + D = 3×50 + 50 = 200 kmol/hr
QR=200×30,000=6,000,000 kJ/hr
حرارت کندانسور:
QC=(R+1)×D×λ
QC=4×50×30,000=6,000,000 kJ/hr
گام 3: محاسبه تولید انتروپی در اجزای مختلف
الف) تولید انتروپی در ریبویلر:
انتقال حرارت از منبع گرم (بخار در 150°C) به ریبویلر (110°C):
S˙gen,R=QR(TR1−Tsteam1)
S˙gen,R=6,000,000(3831−4231)
S˙gen,R=6,000,000×(0.00261−0.00236)
S˙gen,R=6,000,000×0.00025=1,500 kJ/hr.K
ب) تولید انتروپی در کندانسور:
انتقال حرارت از کندانسور (80°C) به آب خنککننده (25°C):
S˙gen,C=QC(Tcooling1−TC1)
S˙gen,C=6,000,000(2981−3531)
S˙gen,C=6,000,000×(0.00336−0.00283)
S˙gen,C=6,000,000×0.00053=3,180 kJ/hr.K
ج) تولید انتروپی در برج (به دلیل انتقال جرم و حرارت):
S˙gen,column≈500 kJ/hr.K (تخمینی)
تولید انتروپی کل:
S˙gen,total=1,500+3,180+500=5,180 kJ/hr.K
گام 4: محاسبه تلفات اگزرژی
I˙=T0×S˙gen,total
I˙=298×5,180=1,543,640 kJ/hr
I˙=428.8 kW
گام 5: محاسبه بازده قانون دوم
اگزرژی ورودی (از بخار ریبویلر):
Ex˙in=QR(1−TsteamT0)
Ex˙in=6,000,000(1−423298)
Ex˙in=6,000,000×0.295=1,770,000 kJ/hr
بازده قانون دوم:
ηII=Ex˙inEx˙in−I˙×100%
ηII=1,770,0001,770,000−1,543,640×100%
ηII=1,770,000226,360×100%=12.8%
نتیجهگیری:
- تولید انتروپی کل: 5,180 kJ/hr.K
- تلفات اگزرژی: 428.8 kW
- بازده قانون دوم: 12.8%
این بازده پایین نشان میدهد که:
- بخش عمدهای از اگزرژی ورودی (87.2%) به دلیل غیرقابل برگشت بودن فرآیندها از بین میرود
- بیشترین تلفات در کندانسور رخ میدهد (61% از کل تولید انتروپی)
- برای بهبود بازده میتوان از روشهایی مانند کاهش اختلاف دما در مبدلها یا استفاده از پمپ حرارتی استفاده کرد