bunu başlıklar halinde detaylı şekilde özetler misin: • Çocuklarda İlaç Uygulamaları,…
- User
bunu başlıklar halinde detaylı şekilde özetler misin: • Çocuklarda İlaç Uygulamaları, Emilimi, Dağılımı, Metabolizması ve Atılımında Yetişkinlerden Farkı • İlaç Uygulamalarında Hemşirelik Yönetimi • İlaç Uygulama Hataları • İlaç Uygulama İlkeleri • İlaç Uygulamalarında Hemşirenin Sorumlulukları • Çocuğun İşleme Hazırlanması • Oral İlaç Uygulaması • Solunum Yolu İle İlaç Uygulama • Göz, Kulak ve Buruna İlaç Uygulama • Lokal Olarak Deriye İlaç Uygulama • Rektal Yolla İlaç Uygulama • Parenteral (Enjeksiyon Yoluyla) İlaç Uygulamaları • İntramusküler (İM/ Kas içi) Enjeksiyon • İntravenöz (İV/Ven İçi) Enjeksiyon • Subkutan (SC/Deri Altı) Enjeksiyon • İntradermal (Deri içi) Enjeksiyon 2Yetişkinler ve çocuklar arasındaki temel farklılıklar; Yaş dönemi özellikleri Vücut ağırlığı Fizyolojik farklılıklar Bilişsel gelişim Gelişim dönemlerine göre vücut sistemlerinin immatüritesi 3 Çocuklarda ilaç uygulamaları neden yetişkinden farklıdır? 4İlaç emilimindeki farklılıklar Yenidoğanda mide pH’ı daha az düzeyde asidik ve asidik ilaçlar daha az emilir Yenidoğanda çeşitli kas ve dokularda kan akımı yetersiz; IM ve SC ilaçlarda emilim az Kas ve yağ dokusu az; IV yol tercih edilir Kusma ve diyarenin sık olması, emilimi olumsuz etkiler Karaciğer yeterince olgunlaşmadığı için enzimler yetersiz; buna bağlı olarak emilim yetersiz Safra asitlerinin yapımı, miktarı ve bağırsaklardaki transportu yetişkinlere göre düşük; yağlı ilaçların emilimi yavaş Yüzey alanları, tartılarına göre çok daha fazla olduğu için deriden emilim fazla5 İlaç dağılımındaki farklılıklar Yenidoğandan ve prematürelerde karaciğer immatür olduğundan plazma proteinleri düşük Bu nedenle ilaçların proteinlere bağlanması da azalır Bağlanmayan vücutta serbest kalan ilaçlar toksik etki oluşturabilir İlaç metabolizasyonundaki farklılıklar Yenidoğanda karaciğer immatür; vücudun ilaç metabolize etme yeteneği sınırlı ve toksik etki artar Bu nedenle ilaç dozları arasındaki süre uzun tutulur Yenidoğan döneminden sonra ilaçlar karaciğer tarafından daha hızlı metabolize edilir İlaç daha yüksek dozlarda, daha sık uygulanır Yenidoğanlarda safra yetersiz; safra ile atılan ilaçlarda metabolizasyon yavaşlar 3 yaşından 6-10 yaşına kadar karaciğer yüzeyi geniş ve ilaçlar iki kat daha hızlı metabolize edilir 12 yaşından sonra ilaç metabolizması yetişkininkine benzer 6İlaç atılımındaki farklılıklar İlaçların atılımı çoğunlukla idrarla olur; böbrekler gelişinceye kadar ilaç atılımı sınırlı Yenidoğanda glomerüler filtrasyon hızı ikinci hafta sonuna kadar %40 iken 2.5-5. ayda yetişkin değerlerine ulaşırSafra ve gaita yoluyla atılan ilaçların (örn; digoxin) atılımı safra yetersiz olduğundan azYenidoğan ve prematürelerde sistemler tam olgunlaşmadığından, ilaçların zararlı etkileri daha fazla1 2 3 4 5 6 23.10.20232 Hekimin sorumluluğu: İlaçların uygun dozlarda hesaplanması ve ilaç dosyasına yazılması Hemşirenin sorumluluğu: Yazılan ilacı çocuğa doğru ve güvenli şekilde uygulanması İlaç uygulaması çok kritik bir aşama Bu aşamada hataları düzeltme olasılığı sınırlı ve hatalar doğrudan hastaya zarar vermekte 7 İlaç uygulamalarında hemşirelik yönetimi İlaç uygulama hataları İlaç uygulama süreci: 4 evre
- İlacın reçetelenmesi
- İstemin hemşire tarafından alınması
- İlacın hazırlanması
- İlacın uygulanması • Bu evrelerden herhangi birinde yapılan hatalar ilaç uygulama hatası olarak tanımlanır8İlaç hatası • Uygunsuz ilaç kullanımına ve hastanın zarar görmesine neden olan, sağlık hizmeti disiplinlerinin, hasta ve yakınlarının kontrolünde «engellenmesi mümkün olan ve önlenebilir bir olay» olarak tanımlanmıştır.* Hatalar; • ilacı yanlış zamanda uygulama • ilacı uygulamayı unutma • yanlış dozda verme • reçete edilmemiş ilacı uygulama • hızlı uygulama • yanlış ilacı uygulama • ilacı uygun yöntemle hazırlamama • etkileşime giren ilaçları aynı anda uygulama • uygulamayı kaydetmeme 9 *Ulusal İlaç Hatası Bildirimi ve Önleme Koordinasyon Konseyi / ABD National Coordinating Council for Medication Error Reporting and Prevention-NCC MERP • ilaç hatası bildirim formu doldurulmalı • Ancak uygulama hataları, soruşturma korkusundan dolayı çok az bildirilir • Bu nedenle gerçek sıklığı bilinmemekle birlikte %1-5 arasında olduğu tahmin edilmekte 10İlaç uygulamalarında hataları önlemek ve çocuklaragüvenli şekilde ilaç vermek için10 Doğru İlkesi 6.Doğru İlaç Şekli 7.Doğru Hasta Eğitimi8.Doğru Kayıt9.Doğru Yanıt10.Reddi Doğrulama1.Doğru İlaç 2.Doğru Doz 3.Doğru Hasta 4.Doğru Zaman 5.Doğru Yol Ek olarak göze, kulağa ve özellikli bir tarafa uygulanacak ilaçlar için ayrıca Doğru Taraf olduğu hekim istemi ile karşılaştırılarak doğrulanır. İlaç hatası gerçekleştiğinde İlaçlar hakkında yeterli bilgiye sahip olunması İlaçların; etken maddesi, yan etkileri, etki ve dozu değiştiren etmenlerin ne olduğu, kaç ml ile sulandırılacağı, veriliş süresi ve hızının doğru bilinmesi 11 DOĞRU İLAÇ Çocuklarda standart bir ilaç dozu yok Dozu belirlemek için kiloya ya da vücut yüzey alanına göre hesaplama yapılır Vücut yüzey alanı (m2); formülle ya da hazır nomogramlar ile hesaplanabilir İlaç dozu hesaplanırken veya yazılırken ondalık yerleşim hataları daon kat veya daha fazla doz hatasına neden olabilir İlaç uygulamalarında kullanılan ölçüm ve ağırlık birimleri iyibilinmeli ve kayıt hatalarının olmamasına dikkat edilmeli 12DOĞRU DOZ Şekil 1. Nomogram7 8 9 10 11 12 23.10.20233DOĞRU DOZ Sıklıkla kullanılan ölçüler; • 5 ml = 1 çay kaşığı (ülkemizde tatlı kaşığı) • 15 ml = 1 yemek kaşığı • 80-100 ml = 1 çay bardağı • 200-250 ml = 1 su bardağı • 1 gr = 1000 mg • 0.5 gr = 500 mg • 1 mg = 100 µg 13 Litre = L mililitre = ml gram = gr veya grm miligram = mg mikrogram = µg Hacim olarak 1 L = 1000 ml 1 ml = 1 cc = 10 dizyem • 24 saatlik doz = Çocuğun kilosu (kg) x Önerilen doz (mg) • Ör; 24 kg ağırlığında bir çocuğa ampisilin sulbaktam (duocid, ampisid) verilmesi gerektiğinde 50 mg/kg/gün ilaç için • 24 saatlik doz = 24 x 50 = 1200 mg • Her dozdaki ilaç miktarı= 24 saatlik doz/günlük doz sayısı • Bu ilacın 12 saatlik arayla verilmesi planlandığında; her dozda verilecek ilaç miktarı = 1200/2 =600 mg14DOĞRU DOZ Çocuklarda kg göre ilaç hesaplanması • Çocuğa her ilaç uygulama saatinde 600 mg Duocid uygulanacaktır. Fakat piyasada bu ilacın 600 mg’lık formu yoktur; 1 gramlık flakonlar halinde mevcuttur. • Bu sebeple flakonu uygun şekilde sulandırıp hesaplamak ve çocuğa doğru dozda ilacı vermek gerekir. • Bunu yaparken ilacın kuru toz hacminin bilinip dikkate alınması gerekmekte • Kuru toz hacmi toplam miktarı artırmakta, böylece ml’ bulunan ilaç konsantrasyonu azalmakta 15 DOĞRU DOZ (devam) Kuru Toz Hacmi 16KURU TOZ HACMİ • Kuru toz hacminin dikkate alındığı ve dikkate alınmadığı bir hesaplama örneğiyle açıklayalım: -Dr. İstemi: Duocid 2 x 600 mg IV. -Eldeki ilaç : Duocid 1 gr’lık flakon -Çözücü ampul : 3,2 ml (32 dizyem) -Sulandırıldığında toplam miktar: 4 ml (40 dizyem) -İlacın kuru toz hacmi : 0.8 ml (8 dizyem) DOĞRU DOZ (devam) 17 • Kuru toz hacmi dikkate alınmadığında uygulanacak miktar 19.2 dizyem 1000 mg 32 dizyem 600 mg x -------------------------------------- x = 19.2 dizyem • Kuru toz hacmi dikkate alındığında uygulanacak miktar 24 dizyem 1000 mg 40 dizyem 600 mg x ------------------------------------- x = 24 dizyem Kuru Toz Hacmi • İki hesaplama arasındaki fark 4,8 dizyem olur 120 mg Duocid’e eşdeğer • Kuru toz hacmi dikkate alınmadığında çocuğa her uygulamada 120 mg eksik (600 mg – 120 mg = 480 mg) ilaç verilmiş olacaktır ! Soru : • Çocuğa 3 x 275 mg Maxipime (sefepim) istem edilmiştir. • 1 flakon Maxipime 500 mg’dır. • Kuru toz hacmi 0,6 ml’dir (Tercihen 5 ml ile sulandırabilirsiniz). • Hastaya kaç ml ilaç verilmelidir? 5,6 ml 500 mg x 275 mg x = 3,08 ml Cevap : 13 14 15 16 17 18 23.10.20234 İlaçların hangi yolla uygulanması gerektiği bilinmeli Bazı ilaçlar sadece belirli bir yol ile verilirken (örn; prokain penisilin flk. sadece intramüsküler yolla), Bazı ilaçlar hem intramüsküler, hem intravenöz yolla verilebilir (örn; ampisilin sulbaktam flk.) 19 DOĞRU YOL 20• Çocuklarda ilaç dozları çok küçük olduğu için ya da tablet gibi katı ilaçlar ezilip sulandırılarak enjektör aracılığıylaoral verilmekte • Dikkat edilmez ise oral kullanılan ilaçların yanlışlıkladamar yolu ile verilmesinin ölümcül sonuçları olabilir! DOĞRU YOL İlaç uygulanmadan önce, mutlaka çocuğun doğru kişi olduğu belirlenmeli Oyun çocuğu ve okul öncesi çocuk adı sorulduğunda, ilaçtan veya enjeksiyondan korktuğu için yanlış bir isim verebilir Anneye sorularak, çocuğun dosyasından ve kol bandındaki kimliği (adı ve tıbbi kayıt numarası ya da doğum tarihi) karşılaştırılarak iyice emin olduktan sonra uygulama yapılmalı 21 DOĞRU HASTA İlaç uygulama saatlerini genellikle hemşireler belirler Terapötik kan düzeyini sürdürmek için antibiyotiklerin önerilen sıklıkta ve düzenli olarak verilmesi gerekir İlacın verilmesi gereken saat 30 dakika önceyi ve sonrasını geçmemeli Terapötik kan düzeyi çok önemli olmayan ilaçlarda (örn;vitamin preparatları) veya lüzum halinde verilen ilaçlardaçocuk uygulama saatinde uyuyorsa beklenebilir. Birbiri ile geçimsiz ilaçlar aynı saate denk getirilmemeli İlaçların yemekten önce/sonra veya yemek saati dışındaverilmesi gerektiğine de dikkat edilmeli 22DOĞRU ZAMAN İlaç uygulandıktan sonra hemşire gözlem formuna; ilacın adı dozu veriliş saati veriliş yolu kaydedilir Uygulayıcının adı belirtilir İlaç uygulaması yapılmadı/yapılamadı ise gerekçesiyle birlikte yazılıp yine hemşirenin adı ve soyadı okunaklı şekilde not alınır 23 DOĞRU KAYIT Aynı ilacın birden fazla formu olabilir (kapsül, tablet gibi). İstem yapılan formuna dikkat edilmeli Uygulanan ilacın etkileri ve yan etkileri bilinmeli, uygulama sonrası gösterdiği etki açısından takip edilmeli24DOĞRU YANIT/ETKİ DOĞRU İLAÇ ŞEKLİ 19 20 21 22 23 24 23.10.20235İlaç Uygulamalarında Hemşirenin Sorumlulukları Tüm ilaç uygulamalarından önce ve sonra ellerini yıkamalı İlacı hazırlarken tüm dikkatini bu işe vermeli 10 doğru ilkesini bilmeli ve ilacı hazırlarken bu ilkelere uymalı İlacı hazırlayan hemşire mutlaka uygulamayı da kendisi yapmalı Hasta çocuğun vital bulgularını (ateş, nabız, solunum, kan basıncı) ve klinik bulgularını dikkatli bir şekilde değerlendirmeli İlacı uygulamadan önce hastanın alerjisinin olup olmadığını bilmeli 25 İlaç Uygulamalarında Hemşirenin Sorumlulukları-2 Özel güvenlik önleminin alınması gereken ilaçlarda bu önlemlere dikkatle uymalı Yenidoğanlarda kullanımı az olan ve deneyiminin sınırlı olduğu ilaçların muhtemel yan etkilerine karşıdikkatli olmalı İlacın terapötik (tedavi edici) ve toksik etkilerini bilmeli ve çocuğu yakından izlemeli Aldığı-çıkardığı sıvı takibi yaparak böbrek fonksiyonlarını değerlendirmeli İlaç uygulaması hakkında hasta ve ailesini bilgilendirmeli Hastaya uygun pozisyonu vermeli Doktorun yazılı istemi olmaksızın hastalara ilaç uygulamamalı 26Hemşire; • Her yaş grubuna özgü uygulanması gereken ilaç çeşitlerini, farklı dozlarını ve olabilecek yan etkilerini bilir. • İlaç uygulamaları ve ilaç güvenliği ilkelerine bağlı kalarak, hekim istemine göre hastaya enteral, parenteral ve haricen verilecek ilaçları verir. • Uygulanan ilaç ve tedavilerin etki ve yan etkilerini, hastanın tedavi ve bakıma verdiği yanıtı gözler, kaydeder ve gerektiğinde ilgililere rapor verir. (Hemşirelik Yönetmeliği, 08/03/2010 tarihli ve 27515 sayılı Resmî Gazete) Çocuğun İşleme Hazırlanması • Enjeksiyon, kan alma, lomber ponksiyon gibi invaziv girişimler çocuk için travmatize edici işlemler• Bu tür işlemler her zaman tedavi ya da müdahale odalarında yapılmalı, hastanın odası ve oyun odaları hasta için güvenli dinlenme yerleri olarak korunmalı • Çocuğu işleme hazırlama zamanı ve süresi, onun gelişim düzeyine ve bilişsel yeteneklerine bağlı • Yenidoğan ve bebeklere işlemin açıklanması gerekmez, ancak ebeveyni yanında ise açıklanır• Tüm işlemler süresince bebekle konuşulmalı ve işlem bittikten sonra kucağa alınmalı 28Çocuğun İşleme Hazırlanması • Oyun çocuklarına (1-3 yaş) işlemden hemen önce basit kelimelerle kısa bir açıklama yapıldıktan sonra tedavi uygulanır • Daha büyük çocuklar (3-6 yaş) özellikle ağrı veren enjeksiyon uygulamaları için önceden hazırlanabilir. İşlemleri açıklamak, korkularını ve hissettiklerini öğrenmek için terapötik oyundan yararlanılabilir • 5-6 yaşından küçük çocuklarda işlemler ertelenmez, zaman kavramları gelişmemiştir; 10 dakika sonra diyebilirler ancak bu 10 dakikaları hiç bitmeyebilir • Çocukla konuşurken örneğin oral ilaç içirileceği zaman; “ağzını açar mısın?” yerine, “ağzını kocaman aç bakalım” diyerek hitap edilmeli, “Şurubunu içmen gerekiyor, yanında su mu istersin meyve suyu mu?” Enjeksiyon işleminde “hangi bacağından yapılmasını istersin?” şeklinde sorulmalı. 29 Çocuğun İşleme Hazırlanması • Okul öncesi dönemdeki çocuklar vücut bütünlüğünün bozulmasından; kesilme ve iğne yapılması, sonda takılması gibi ifadelerden korktukları için bu sözcükler kullanılmadan işlemler açıklanır• Streslerini azaltmak için, işlemden sonra bölge flasterle kapatılmalı • Okul çocuğu işlemler hakkında daha fazla bilgiye gereksinim duyarlar. Çocuğun işleme katılması, işbirliğinin artırılması, dikkatinin başka yöne çekilmesi, gevşeme egzersizleri stresini azaltır, işlemleri kolaylaştırır• Adölesanın tedavi planını anlaması için soru sorması ve işleme katılması desteklenir. İlaç saatleri, okul çocuğu ve adölesanın aktivitelerine engel olmayacak şekilde planlanmalı 3025 26 27 28 29 30 23.10.20236ORAL İLAÇ UYGULAMASI Uygulama kolaylığı nedeniyle çocuklarda en çok tercih edilen yol Şuruplar ve süspansiyonlar sık kullanılır Beş yaş altı çocukların tablet ya da kapsülleri yutması zor Küçük çocuklarda aspirasyon riski nedeniyle, çiğneme becerisi gelişse bile katı ilaçlar verilmemeli 31 ORAL İLAÇ UYGULAMASI Bazı ilaçların tadı kötüdür, bu nedenle çocuğa gerçek, uygun şekilde söylenmeli (Örneğin, ‘bu ilacın tadı kötü’ demek yerine ‘bazı çocuklar bu ilacın tadının farklı olduğunusöylüyorlar’ şeklinde bilgi verilebilir) İlaç ağızda kötü tat bırakıyorsa mümkünse uygulama sonrasında tatlı besinler (meyve suyuvb.) verilerek tat yok edilmeli 32ORAL İLAÇ UYGULAMASI Oral ilaçlar verilirken en sık kullanılan ölçüm araçları; damlalıklar, dozajlı pipetler, ölçek kaşıkları ve enjektörler İlaç verirken kullanılan damlalık, kaşık ve pipetler hastaya özgü olmalı Katı formda hazırlanan çoğu ilacın dozu çocuk hastalara uygun değildir (tablet, draje, kapsül) Çocuğa verilmeden önce ezilerek sulandırılması ve bir miktarının verilmesi gerektiği zaman da enjektörler kullanılır 33 34İlaç kadehi Damlalık Ölçekli kaşık ORAL İLAÇ UYGULAMASI Süspansiyon ilaçlar kullanılmadan önce mutlaka çalkalanmalı Toz şeklinde olup, kullanılacağı zaman sulandırılmalı, hazırlanan ilaçlar gerekiyorsa buzdolabında saklanmalı ve üzerine sulandırma tarih ve saatin yazılmalı Sulandırılan oral süspansiyonların sıklıkla 7-10 gün sonra atılmaları gerekir ORAL İLAÇ UYGULAMASI İlaç bebeğe uygulanacaksa, kucakta yarı oturur pozisyonda tutulmalı Çenesi başparmakla aşağı doğru bastırılarak ağız açılır Ölçek ya da enjektör (iğnesiz !!) bebeğin dilinin altına yerleştirilir, az miktarlarda ilaç dökülerek yavaş yavaş yutması sağlanır Daha büyük çocuklarda işbirliği yapmak için çocuğa ilacın ceza olarak verilmediği, iyi olması için verildiği açıklanmalı Çocuk ilaç içmekte direniyor, kusuyor ya da tükürüyorsa zorlanmamalı, 20-30 dakika sonra tekrar denenmeli Çocuk kustuğunda ilaç hemen tekrarlanabilir ancak ilaç verildikten sonra üzerinden 30 dakika geçtiyse ilaç kesinlikle verilmemeli 35 NG tüpten ilaç uygulamak; oral alımı olmayan / kısıtlı olan çocuklardasıvı ilaçlar bu yöntemle verilebilir Katı ilaçlar ezilerek ve bir miktar sıvı ile karıştırılarak uygulanabilir Uygulama öncesi sondanın midede olup olmadığı kontrol etmek içinnazogastrik tüpe 2-3 ml hava verilerek dinlenir ve verilen hava geri çekilir 36ORAL İLAÇ UYGULAMASI 31 32 33 34 35 36 23.10.20237SOLUNUM YOLU İLE İLAÇ UYGULAMA Toz şeklindeki ilaçlarla (aerosol tedavisi) tedavide çocukların nefeslerini 10 sn kadar tutmaları gerekir(iş birliği yapmak zor) Sıvı şeklindeki ilaçların oksijen maskesinin haznesine eklenerek veya nebülizatörle buharlaştırılarak verilmesi çocuklarda daha kolay ve sık kullanılır Ölçülü doz inhaler ilaç içeren bronkodilatörler de mevcuttur ve astımlı büyük çocuklar tarafından başarılı şekilde kullanılmakta 37 GÖZE İLAÇ UYGULAMA Göze ilaç uygulanmadan önce akıntı var ise gerekiyorsa serum fizyolojik ile ıslatılmış gazlı bez ile temizlenir Çocuk sırtüstü yatırılır ve yukarı bakması söylenir Çocuğun alt göz kapağı aşağıya doğru çekilerek göz damlası konjonktivaüzerine damlatılır Göz pomadı kullanılıyorsa, konjonktiva üzerinde içten dışa doğru uygulanmalı38GÖZE İLAÇ UYGULAMA Uygulama sonrası çocuktan gözlerini 1 dk kapalı tutması istenir Göze hem damla hem de pomat uygulaması gerekiyorsa önce damla uygulanır, 3 dakika beklenir ve pomat aynı yöntemle içten dışa doğru uygulanır Pomatlar görme bulanıklığına yol açtığı için mümkünse akşam yatma zamanında ya da uyku zamanında uygulanmalı 39 Göze ilaç uygulanırken ilacın nazofarenks kanalına drenajını ve kötü tadı hissetmesini önlemek için göz kapağının içinde yer alan lakrimal kanala 1 dakika kadar bası uygulanır. KULAĞA İLAÇ UYGULAMA Çocuk sırtüstü ya da yüzüstü yatarken baş ilaç damlatılacak kulak yukarı gelecek şekilde yan çevrilir. Kulak kepçesi; -üç yaşından küçük çocuklarda aşağı ve geriye, -üç yaşından büyüklerde ve okul çocuklarında düz olarak geriye,-yetişkinlerde ise yukarı ve geriye doğru nazikçe çekilerek, damlalığın ucu kontamine edilmeden ilaç uygulanır. 40KULAĞA İLAÇ UYGULAMA İlaçların uygulama öncesi oda sıcaklığında olmasına dikkat edilir İlaç kulak yolunun yan duvarına damlatılır İlaç damlatıldıktan sonra çocuk etkilenmeyen kulak tarafına 5 dakika kadar yatmalı İlaç uygulanan kulağın önündeki alana (tragusa) masaj yapılması ilacın kulak kanalı içine girişini kolaylaştırır 41 BURUNA İLAÇ UYGULAMA İlaç uygulanmadan önce çocuğun burnunun temiz olup olmadığı kontrol edilir İlaç oda ısısında olmalı Çocuk supine pozisyonuna getirilir Başı hafif geriye doğru çekilir, küçük çocuklar sabitlenir İstenen doz damlatılır Çocuğun mümkünse 1-2 dakika aynı pozisyonda kalması sağlanır Kontaminasyonu önlemek için damlalık buruna temas etmemeli 4237 38 39 40 41 42 23.10.20238LOKAL OLARAK DERİYE İLAÇ UYGULAMA Pomatlar cildin havalanmasına engel olmayacak şekilde ince bir tabaka halinde uygulanmalı Ciltten emilim oranı diğer uygulama yollarına göre daha az, cilt bütünlüğünde bozulma varsa ilaçların emilimi artar Uygulama sırasında eller ısıtılmalı Bebeklerde en yaygın kullanım alanı, pişik nedeniyle gluteal bölgedeki cilde pomad uygulanması Kortizon içeren pomatlar 10 günden fazla uygulanmamalı Bir önceki uygulamadaki ilaç kalıntıları, idrar veya gaita ile kirlenme söz konusuysa temizlenmeli, daha sonra yenisi uygulanmalı 43 REKTAL YOLLA İLAÇ UYGULAMA Oral yolla tedavinin uygulanamadığı, kusmanın kontrol altınaalınamadığı durumlarda kullanımı tercih edilir Parasetamol, morfin (narkotik analjezik), sedatif ve antiemetik bazıilaçların supozituar (fitil) formları mevcut İlaç bağırsak boşken verilmeli Çocuğun mahremiyetine dikkat edilir, çocuk büyükse sol yan simspozisyonunda yatırılır, bebekse sırtüstü yatarken ayaklarındantutularak anüs bölgesi açığa çıkarılır 44REKTAL YOLLA İLAÇ UYGULAMA İlaç uygulanırken sıvı ya da kaygan jelden yararlanılır Eldiven giyilerek, supozituarın sivri ucu önde olacak şekilde rektal sfinkteri geçerek ve rektum içine nazikçe yerleştirilir Rektumdan dürtü ile ilacın dışarı atılmaması için çocuğun gluteal kaslar hafifçe sıkılarak ilacın dışarı atılması önlenebilir Çocuk büyük ise, dışkılama hissi olabileceği ve 5-10 dakika kadar tutması gerektiği söylenir 45 Mide, bağırsak kanalından yeterince absorbe olmayan veya orada parçalanan ya da çabuk etki oluşması istenen durumlarda ilaçların solüsyon şeklinde damar ya da doku içine, enjektör ve iğne ile verilmesi 46PARENTERAL (ENJEKSİYON YOLUYLA) İLAÇ UYGULAMALARI Parenteral İlaç Uygulamaları • İntramusküler (İM/ Kas içi) Enjeksiyon • İntravenöz (İV/Ven İçi) Enjeksiyon • Subkutan (SC/Deri Altı) Enjeksiyon • İntradermal (Deri içi) Enjeksiyon İNTRAMÜSKÜLER (İM) ENJEKSİYON İlacın dermis ve subkutan dokunun altında yer alan kas tabakasına verilmesi IM yolla verilen ilaçlar; IV yola göre daha yavaş, SC yola göre daha hızlı emilir 47 İNTRAMÜSKÜLER (IM) ENJEKSİYONEnjektör ve İğne Seçimi Bebeklerde enjektör seçimi önemli 1 ml’den az olan ilaç uygulamalarında doğru dozun belirlenebilmesi ve uygulanabilmesi için tüberkülin/ insülin enjektörü kullanılmalı İğne uzunluğu, yeterli uzunlukta olmalı İğne çapı mümkün olduğunca küçük/ince (insülin enjektörü:26G, siyahuç: 23G) seçilmeli (bu ağrıyı azaltır) 48İlacın yoğunluğu, enjeksiyon bölgesi, iğne seçiminihastanın vücut ağırlığı, etkileryağ dokusu yeterliliği 43 44 45 46 47 48 23.10.20239İNTRAMÜSKÜLER (IM) ENJEKSİYON Enjektör ve İğne Seçimi İğne uzunluğu kas ve yağ dokusunun kalınlığına göre; -Bebek ve çocuklarda 1.3–2.5 cm, -Adölesanlarda da yetişkinlerdeki gibi 2.5-3.75 cm olmalı Bebek ve çocuklarda demir, dekstran, tetanoz ve difteri toksoidi gibi irritan ilaçların subkutan dokuya geçmemesi için uygulanırken Z tekniğinin kullanılması gerekir 49 İNTRAMÜSKÜLER (IM) ENJEKSİYONEnjeksiyon Alanının Seçimi Bebek ve küçük çocuklarda kasların yeterince gelişmemiş olması nedeniyle İMenjeksiyonlarda bölge seçimi önemli Enjeksiyon alanının küçük olması verilecek ilaç miktarını etkiler Enjeksiyon alanı için büyük damar ve sinirlerden uzak bölgeler seçilmeli 5051 52İNTRAMÜSKÜLER (IM) ENJEKSİYON Enjeksiyon Alanının Seçimi Gluteus maksimus kası yeterince gelişmediği ve yağ dokusundan oluştuğu için bebekler için uygun değil Büyük damar ve sinirden uzak olan ventrogluteal bölge çocuk yürümeye başladıktan sonra kullanımı uygun Bebek ve küçük çocuklarda en uygun bölge bacağın ön yan bölgesi Vastus lateralis kası 53 İNTRAMÜSKÜLER (IM) ENJEKSİYONEnjeksiyon Alanının Seçimi Dorsogluteal bölge; damarlardan zengin olması, siyatik sinire yakın olması vesubkutan dokusunun ventrogluteal bölgeye göre daha kalın olması nedeniyle,kullanımı artık önerilmemekte5449 50 51 52 53 54 23.10.2023103 yaşına kadar 3 yaşından sonra 55 İNTRAMÜSKÜLER (IM) ENJEKSİYONUygulama Çocuk ve kaşektik hastalarda deri gerdirilmez, kas tabakası bir araya toplanarak kavranır İğne, 90º açı ile dokuya batırılır. Zayıf çocuklarda ve aşırı zayıf hastalarda iğne 45-60º açı ile dokuya batırılmalı Aynı anda birden fazla enjeksiyon aynı ekstremiteye yapılacak ise uygulama bölgeleri arasında mümkünse en az 2,5 cm mesafe bırakılmalı 56İNTRAMÜSKÜLER (IM) ENJEKSİYON Uygulama Her bölgeye yapılabilecek ilaç miktarları farklıdır. Fazla miktarda yapılan ilaç ağrı ve yerel doku yıkımı yapabilir. Bu miktarları sağlık çalışanı bilmeli: 57 İNTRAMÜSKÜLER (IM) ENJEKSİYONUygulama Kas içi enjeksiyonlarda teknik kurallara uyulmadığında veya tekrarlayan enjeksiyonlara bağlı olarak pek çok komplikasyon riski oluşur: Apse Nekroz Enfeksiyon (sepsis) Doku tahrişi Kas kontraktürleri Hematom Kronik ağrı Periostit Kemik ve damar yaralanmaları 58İNTRAMÜSKÜLER (IM) ENJEKSİYON Vastus Lateralis Kasına (Bacağın Anterolateral Bölgesine) Enjeksiyon Uygulaması Bu kas uyluğun ön-yan yüzünde bulunan, bebek ve küçük çocuklarda en iyi gelişmiş kas Diz ile büyük torakenter arası üçe bölünür ve ortada kalan üçte birlik alanın ön-dış yanına enjeksiyon yapılır 59 Vastus Lateralis Kasına (Bacağın Anterolateral Bölgesine) Enjeksiyon Uygulaması Çocuğun kas kitlesi ya da iğnenin büyüklüğüne göre iğne açısı 90 derece veya iğneucu dize ya da uyluğa doğru hafif açılı olacak şekilde enjeksiyon yapılır. 6055 56 57 58 59 60 23.10.202311Vastus Lateralis Kasına (Bacağın Anterolateral Bölgesine) Enjeksiyon Uygulama Çocuk yatarken veya oturur pozisyondayken enjeksiyon kolay bir şekilde yapılabilir Gluteal ve deltoid bölgeye göre enjeksiyonlar daha ağrılı Çok küçük ya da zayıf bebek ve çocuklarda iğnenin uzun olması, açının doğru belirlenememesi ile arkaya doğru yapılan enjeksiyonlarda femoral arter trombozu ve siyatik sinirde zedelenme meydana gelebilir 61 Ventrogluteal Bölgeye Enjeksiyon Uygulama Damar ve sinirden uzak, komplikasyon gelişme olasılığı en az olan bölge Burada gluteus medius ve maksimus kasları bulunur 3 yaş ve üzerinde (yürüyen çocuklarda) güvenle kullanılabilir 62Ventrogluteal Bölgeye Enjeksiyon Uygulama Bebek ve küçük çocuklarda kasın ve alanın küçük olması, uygulama yapan kişinin ellerinin büyük olması nedeniyle ölçümle gluteus maksimus kasına doğru yanlışlıkla geçiş yapılmamasına dikkat edilmeli Çocuk prone ve lateral pozisyonda yatarken kolayca işlem yapılabilir ve az ağrılı Komplikasyon riski en az bölge olmasına karşın uygulamada sağlık personeli tarafından sık kullanılmayan bir bölge 63 Deltoid Kasa Enjeksiyon Uygulama Deltoid kası; bebeğin/çocuğun kolu gövdesine yatay olacakşekilde tutulduğunda akromiyon çıkıntı ile koltuk altı çizgisininhizası arasında ters yerleştirilmiş üçgen şeklinde yer alır Akromiyon çıkıntı ile koltuk altı çizgisi arasında hayali üçgenbölgenin ortasına enjeksiyon yapılır İğne uzunluğu 1.2-2.5 cm arasında seçilir. Dik ya da dike yakın açı ile kasa girilir 64Deltoid Kasa Enjeksiyon Uygulama İlaçlar çabuk absorbe olur, vastus lateralise göre daha az ağrılı Ancak kasın küçük olması ve alttan geçen aksiller sinir ve arterlere zarar vermemesi için sadece küçük miktarlarda ilaç verilir (0.5-1 ml ve özellikle aşı uygulamaları için) Tekrarlayan enjeksiyonlarda kullanılmamalı 65 İNTRAVENÖZ (IV/VEN İÇİ) ENJEKSİYON• Damar içine ilaç uygulama, en sık kullanılan parenteraluygulama İlaç doğrudan kan akımına verildiği için absorbsiyon(emilim) aşaması yok Etkisi hemen başlar ve hata yapıldığında önlemek için yeterli zaman olmayabilir 6661 62 63 64 65 66 23.10.202312İNTRAVENÖZ (IV/VEN İÇİ) ENJEKSİYON İntravenöz sıvı uygulamaları; Oral yolla beslenemeyen çocukların su ve besin ihtiyaçlarını karşılama, Eksik olan sıvı ve elektrolitleri yerine koyma, İlaçları ve kan ürünlerini verme amacıyla kullanılır 67 İNTRAVENÖZ (IV/VEN İÇİ) ENJEKSİYON• İlaçlar hazırlanırken önerilen en az sulandırıcı miktarı ile hazırlanmalı ve veriliş süresine dikkat edilmeli • İlaçlar IV olarak ; IV puşe ya da bolus, IV infüzyon (aralıklı ya da sürekli) uygulaması şeklinde verilebilir • Çocuklarda doğrudan enjektör iğnesi ile vene girilerek ilaç uygulaması ekstravazasyon riski nedeniyle pek tercih edilmez • IV uygulamalarda steril çalışmak gerekir! 68Bebek ve Çocuklarda IV Yol ile İlaçların Hazırlanması ve Uygulanmasında Dikkat Edilecek İlkeler IV ilaç uygulamaları sırasında; Uygulanacak ilaç miktarı İlacın minimum sulandırma miktarı ve çocuğun sıvı kısıtlaması olup olmadığı İlaç sulandırılarak verilecekse solüsyonun tipi İlacın güvenli bir şekilde verilebileceği sürenin uzunluğu İntravenöz setlerin sıvı kapasitesi Verilecek olan ve diğer ilaçların uygulanma zamanı Çocuğa verilecek tüm ilaçların birbiri ile geçimli olma durumu İlaçların intravenöz sıvılarla uyum durumu göz önüne alınmalı 69 Bebek ve Çocuklarda İV Yol ile İlaçların Hazırlanması ve Uygulanmasında Dikkat Edilecek İlkeler• İlaç hazırlanırken tekrar kullanılan flakonların kapağı, cilt ya da sıvı setlerinin giriş yeri antiseptik bir solüsyon (sıklıkla %70’lik alkol) ile silinmeli • Antiseptik solüsyonun doku ya da damar içine sızmasının engellenmesi ve asepsinin etkin olması için tamamen kuruması beklenmeli, ilaç verme işlemi sonra yapılmalı • Kapalı tutulan, sürekli sıvı verilmeyen kanül/kateterlerde pıhtı oluşmuşsa itilmemeli! (Emboli riski!) • Kanülden sürekli sıvı gitmiyorsa, IV ilaç uygulamadan önce olası doku hasarını önlemek için serum fizyolojik verilerek infiltrasyon bulgusu olup olmadığı gözlenmeli 70• Venöz kateterler 72-96 saatte bir değiştirilir, ancak çocuklarda komplikasyon gelişmezse tedavi bitinceye kadar kalabilirler • Her bir uygulamada aynı anda tek antibiyotik verilmeli, ilaçlar karıştırılmamalı • İlacın hazırlanma şekli ve uygulama süresi bilinmeli • Venin tahrişini azaltmak için ilaçlar önerilen en az sıvı ile seyreltilerek verilmeli • Birbiriyle geçimsiz ilaçlar aynı infüzyon setinden aynı anda uygulanmamalı 71 Bebek ve Çocuklarda IV Yol ile İlaçların Hazırlanması ve Uygulanmasında Dikkat Edilecek İlkeler • Uzun süreli tedavilerde hasta çocuğa santral venöz kateter yerleştirilebilir• Kateter alanının temizliğinde %2’lik Klorheksidin solüsyonukullanılması ve pansumanın haftada bir değiştirilmesi önerilmekte • Kan ve kan ürünleri ile birlikte kesinlikle ilaç verilmemeli • İnfüzyon ya da kateter bölgesi infiltrasyon ve enflamasyon yönünden saat başı kontrol edilmeli• Allerji gelişmesi ve toksik etkiler açısından da sıkı takip edilmeli 72Bebek ve Çocuklarda IV Yol ile İlaçların Hazırlanması ve Uygulanmasında Dikkat Edilecek İlkeler67 68 69 70 71 72 23.10.202313İNTRAVENÖZ (IV/VEN İÇİ) ENJEKSİYON Çocuklarda damar yolu için bölge seçimi, çocuğun yaşına, venlerin bulunabilirliğine ve sıvı gereksinimine göre değişir. Ven seçimi yapılırken ise; Tedavinin uygulama süresi Hastanın damar yapısı Hastanın ekstremiteyi kullanabilme durumu Uygulanacak ilacın özelliğine ve miktarına dikkat edilmeli 73 İNTRAVENÖZ (IV/VEN İÇİ) ENJEKSİYON Ekstremitelerdeki ven seçiminde en distalden başlanması en iyi yöntemdir; ven zarargördüğünde üstteki venler kullanılabilir En güvenli bölge ön koldaki yüzeyel venler Bacaktaki venler flebit ve emboli olasılığından dolayı mümkün olduğunca tercih edilmemeli Dirsek içi (antekubiteal fossa) gibi eklemin hareketini sınırlayan bölgelerden kaçınılmalı Yanık hastalarında kateter yaranın uzağında bir yerde takılmalı 74İNTRAVENÖZ (İV / VEN İÇİ) ENJEKSİYON Bebeklerde ve küçük çocuklarda ek olarak saçlı derideki (skalp) venler ve ayak venleri de gerektiğinde kullanılabilir Konjenital kalp defekti olan çocuklarda sağ koldaki venlerin kullanımından kaçınılmalı (subklavyen artere kan akışını azalttığı için) Travmaya uğramış, dolaşım bozukluğu ve ödem olan bölgede IV enjeksiyon yapılmamalı El ve ayak üzerindeki venler bir iki saat yada birkaç gün kısa sürecek IV tedaviler için seçilen venler 75 İNTRAVENÖZ (IV/VEN İÇİ) ENJEKSİYONPeriferik Kataterler: Periferik venlerde çoğunlukla 22 ve 24 nolu kataterler kullanılır. 76İNTRAVENÖZ (IV/VEN İÇİ) ENJEKSİYON Santral Venöz Kataterler (SVK): Özellikle uzun süreli tedavilerde; Osmolaritesi yüksek sıvılar (total beslenme sıvıları, kan vb) Damarı tahriş eden ilaçların verilmesi gereken durumlarda (kemoterapi ilaçları, potasyum fosfat, kalsiyum, sodyum bikarbonat infüzyonları vb), Hemodinamik izlem yapılması Kan örneği alınmasına da izin veren kataterler 77 Tek/çok lümenli, tünelli / tünelsiz seçenekleri mevcut Periferik olarak veya jugular vene yerleştirilen (tünelsiz) SVK’lar kısa süreli tedavilerde kullanılır Uzun süreli tedaviler için genel anestezi altında perkutan olarak genellikle subklavien ven ya da internal jugular ven yoluyla sağ atriuma yerleştirilirler 78İNTRAVENÖZ (İV / VEN İÇİ) ENJEKSİYONSantral Venöz Kataterler (SVK): 73 74 75 76 77 78 23.10.202314İNTRAVENÖZ (IV/VEN İÇİ) ENJEKSİYON İlaçlar intravenöz olarak dört şekilde uygulanabilir; • IV puşe: 1-2 dakikada uygulanır • IV bolus: 1 dakikadan kısa sürede uygulanır • IV yavaş puşe: Yenidoğanda ve bazı ilaçlarda özellikle tercih edilir (15 dakikadan kısa bir sürede uygulanır) • IV pompa ile infüzyon: Yenidoğana IV ilaç uygulamada en çok kullanılması gereken yol 79 SUBKUTAN (SC, DERİ ALTI) ENJEKSİYON İlacın enjeksiyon ile dermisin altındaki gevşek bağ dokusu (subcutan doku) içineverilmesi Subkutan doku kan damarlarından zengin değil Bu nedenle ilaç emilimi İM enjeksiyondan daha yavaş, intradermal ve oral yoldandaha hızlı Aşı, insülin, heparin uygulanması ve allerjenlere karşı duyarsızlaştırma tedavisindekullanılmakta 80SUBKUTAN (SC, DERİ ALTI) ENJEKSİYON Subkutan enjeksiyonda kullanılan alanlar; üst kolun dış yan yüzü, uyluğun ön yan yüzü, skapula altı, karın çevresi, kalçanın üst kısmıdır ( ventral ve dorsogluteal bölgenin üstü) 81 SUBKUTAN (SC, DERİ ALTI) ENJEKSİYON Çocuklarda subkutan enjeksiyon için 26 ve 30 nolu iğneler kullanılır Doku parmaklar arasında sıkıştırılır ya da kavranır. Giriş açısı 45-90 derece arasında Emilim hızı abdomende en hızlı, gluteal bölgede en yavaş 82SUBKUTAN (SC, DERİ ALTI) ENJEKSİYON Ciltte gerilme ve ağrı oluşturmaması için cilt altına verilecek ilaç solüsyonunun hacmi 1 ml’yi geçmemeli SC uygulamasında rotasyon unutulmamalı İnsülin ve antikoagülan uygulama öncesi cilt temizliğinde alkol veya başka bir antiseptik madde kullanılmaz İşlem sonrası da bölgeye kuru gazlı bez veya pamuk yerleştirilir, baskı uygulanmaz, masaj yapılmaz 83 İNTRADERMAL (DERİ İÇİ) ENJEKSİYON İntradermal enjeksiyon (İD/İC), enjekte edilecek maddenin derinin epidermistabakasının altına ve dermis tabakasının içine verilmesi Parenteral yollar içerisinde emilimin en yavaş olduğu yol 8479 80 81 82 83 84 23.10.202315İNTRADERMAL (DERİ İÇİ) ENJEKSİYON Deri içi enjeksiyonlar, tüberkülin testi (PPD), lokal anestezi ve alerji testlerinde sık olarak kullanılır. 85 İNTRADERMAL (DERİ İÇİ) ENJEKSİYON• İntradermal enjeksiyon için ön kolun iç yüzüveüst kolun arka yüzükullanılır• Bu yol ile 0,1-0,2 ml, en fazla 0,5 ml gibi çok az miktarda ilaç verilebilir• Cilde giriş açısı 5-15 derece olup 2mm kadar ilerleniR• İşlemden sonra bölge silinmemeli ve bölgeye masaj uygulanmamalı 86 Tedavi konusunda bilgi eksikliğine bağlı Sağlığı Sürdürmede Yetersizlik Kendi kendine enjeksiyon yapmaya bağlı Anksiyete/Korku Oral ilaçları yutma yetersizliğine bağlı Aspirasyon Riski İlaç dozlarını karıştırmaya bağlı Toksikasyon Riski Tedavide yer alan İV/İM/SC enjeksiyonlara bağlı Korku Yaşama/Etkisiz Baş Etme 87 İLAÇ UYGULAMALARINA İLİŞKİN ELE ALINABİLECEK HEMŞİRELİK TANILARI 85 86 87
- Assistant
Özet: Çocuklarda İlaç Uygulamaları ve İlaç Yöntemleri
-
Çocuklarda İlaç Emilimi, Dağılımı, Metabolizması ve Atılımı:
- Çocukların ilaç emilimi ve metabolizması yetişkinlerden farklıdır; daha az gelişmiş karaciğer ve böbrek fonksiyonları bu farkı yaratır.
- Bebeklerde mide pH'ı daha az asidik, safra üretimi ve emilimi farklıdır, bu da ilaçların farmakokinetik özelliklerini etkiler.
-
Hemşirelik Yönetimi ve Sorumlulukları:
- Hemşireler, ilaç dosajını dikkatle takip etmeli, ilaçların uygun yollarla uygulanmasını sağlamalıdır.
- İlacın hazırlanmasından uygulamasına kadar tüm aşamalarda titizlikle çalışılmalı, 10 doğru ilkesi (doğru ilaç, doğru doz, doğru hasta vs.) uygulanmalıdır.
-
İlaç Uygulama Hataları:
- İlaç uygulama hataları, ilacın yanlış dozda veya zamanda verilmesi ile oluşabilir. Bu hatalar hastaya zarar verebilir.
- Hataları önlemek için tüm ilaç süreçleri dikkatle belgelendirilmelidir.
-
Çocuğun İşleme Hazırlanması:
- Çocukların işleme hazırlanmasında, yaşlarına uygun açıklamalar ve rahatlatma teknikleri önem taşır.
- Oyun çocukları için kısa süreli açıklamalar yapılırken, daha büyük çocuklar için daha fazla bilgi verilmelidir.
-
Oral İlaç Uygulaması:
- Çocuklar için en yaygın ilaç uygulama yoludur. Tablet ve kapsüller beş yaş altı çocuklar için uygun olmayabilir.
- Tatlar konusunda çocuklara doğru bilgi verilmelidir ve ilaç sonrası ağızda tat bırakıyorsa tatlılar ile bu tadın dengelenmesi önerilir.
-
Solunum Yolu ile İlaç Uygulama:
- Solunum yolu ile yapılan uygulamalar, çocukların nefeslerini tutma zorluğu nedeniyle genellikle sıvı ilaçlarla buharlaştırılarak yapılır.
- Buhar cihazları ve inhaler kullanımı yaygındır.
-
Göz, Kulak ve Buruna İlaç Uygulama:
- Bu yollarla yapılan uygulamalarda ilaçların doğru yere ve doğru biçimde uygulanmasına dikkat edilir.
- İlacın kontaminasyonu önlemek için kontakt bölgelerine dikkat edilmelidir.
-
Lokal ve Rektal Yolla İlaç Uygulama:
- Pomad ve kremler cilt üzerine dikkatlice uygulanmalı, rektal yolla uygulamalarda ise mahremiyete dikkat edilmelidir.
- Bazı ilaçlar vücutta parçalanmadan hızlı etki göstermesi istenilen durumlarda rektal yolla uygulanır.
-
Parenteral Yolla İlaç Uygulama (IM, IV, SC, ID):
- Bu yollar ile ilacın direkt dokuya ya da damar içine verilmesi sağlanır.
- Her bir yöntem kendine özgü teknikleri barındırır ve dikkatli uygulanmalıdır; yanlış uygulamalar ciddi komplikasyonlar yaratabilir.
-
Doğru İlke ve Uygulama Protokolleri:
- Doğru doz, doğru zaman, doğru hasta ve benzeri birçok kritik "doğru" ilkesine uyulmalıdır.
- Tüm ilaç uygulama süreçlerinde hemşirelerin dikkatli olması, hastaya zarar vermemesi adına büyük önem taşır.
Bu özet, çocuklarda ilaç uygulamalarıyla ilgili temel prensipleri, farklı uygulama yöntemlerini ve dikkat edilmesi gereken hususları ele almaktadır. Hemşireler ve sağlık personeli için uygun yönetim ve uygulama becerileri, çocukların güvenli bir şekilde ilaç almalarını sağlar.
-
- User
daha detaylı açıkla
- Assistant
Elbette, çocuklarda ilaç uygulamaları ve ilgili hemşirelik yönetimini detaylandırabiliriz:
1. Çocuklarda İlaç Emilimi, Dağılımı, Metabolizması ve Atılımı
Emilim:
- Mide pH'ı ve Gastrik Boşalma: Yenidoğanlarda ve bebeklerde mide pH'ı daha yüksektir (daha az asidik), bu da asidik ilaçların emilimini azaltır. Gastrik boşalma süresi daha uzun olabilir, bu da ilaçların mide ve barsaklardan emilimini etkiler.
- Kas ve Deri Dokusu: Bebeklerde ve çocuklarda kas ve deri dokusu az gelişmiştir, bu nedenle intramüsküler (IM) ve subkutan (SC) ilaçların emilimi daha düşüktür.
- Hepatik ve Enzim Yetmezliği: Karaciğer enzim sistemlerinin immatüritesi nedeniyle, çocuklarda ilacın emilim süresi uzayabilir ve değişebilir.
Dağılım:
- Su Yüksekliği ve Protein Bağlanması: Çocukların vücut su oranı daha yüksektir. Yenidoğanlarda plazma protein seviyeleri düşük olduğu için, ilaçlar dolaşımda daha fazla serbest formda bulunur ve bu da toksisite riskini artırabilir.
Metabolizma:
- Karaciğer Fonksiyonu: Bebeklerde karaciğerin tam olgunlaşmamış olması, ilaçların metabolize edilme hızını düşürür ve toksik reaksiyon olasılığını artırır. Çocuk büyüdükçe karaciğer fonksiyonu gelişir ve metabolizma hızı artar.
Atılım:
- Böbrek Fonksiyonu: Yenidoğanların böbrek fonksiyonu sınırlıdır, glomerüler filtrasyon hızı düşüktür ve bu durum ilaç atılımını etkiler. Böbrek fonksiyonları gelişene kadar ilaç dozları dikkatle ayarlanmalıdır.
2. Hemşirelik Yönetimi ve Sorumlulukları
- İlaç Dozunun Hesaplanması: Çocuklarda ilaç dozu genellikle ağırlığa veya vücut yüzey alanına göre hesaplanır. Bu hesaplamalar yapılırken dikkatli olunmalı, ondalık hatalardan kaçınılmalıdır.
- İlaç Uygulama Hatalarının Önlenmesi: İlaç uygulaması, ilaç çeşidi, doz, zamanlama ve yol gibi birçok faktörün kontrolünü gerektirir. İlaç hataları doğrudan hastayı etkileyebilir ve ciddi sonuçlar doğurabilir.
- Steril Çalışma ve Aseptik Teknikler: Özellikle parenteral ve intravenöz ilaç uygulamalarında sterilite korunmalıdır.
3. Çocuğun İşleme Hazırlanması
- Gelişim Düzeyine Uygun Bilgilendirme: Her yaş grubunda çocukların işleme psikolojik hazırlığı farklıdır. Bebeklerin ebeveynleri bilgilendirilirken, daha büyük çocuklara oyuncaklarla veya hikayelerle işlem anlatılabilir.
- Dikkat Dağıtıcı Teknikler: Özellikle ağrılı işlemlerde dikkat dağıtmak veya işlem sonrası ödüllendirme gibi stratejiler kullanılabilir.
4. Oral İlaç Uygulaması
- Form ve Uygunluk: Bebekler ve küçük çocuklar için sıvı formda ilaçlar tercih edilir. Tablet veya kapsüllerin ezilip verilmesi gerekliyse, bunu enjektör aracılığıyla küçük miktarlarda vermek en güvenli yoldur.
- Tadın Maskelenmesi: İlacın kötü tadı varsa, ilaç sonrası meyve suyu gibi tatlı bir içecekle bu tadı bastırmak için fırsatlar verilmelidir.
5. Solunum Yolu ile İlaç Uygulama
- Nebülizasyon Uygulamaları: Çocuklarda aerosol tedavileri yerine, sıvı ilaçlar nebülizatörlerle buharlaştırılarak verilir. Çünkü bu yöntem, çocuklar için daha işbirlikçi ve uygulanması daha kolaydır.
6. Göz, Kulak ve Buruna İlaç Uygulama
- Temizlik ve Uygulama: Her üç uygulama yöntemi de sterilite kurallarına uygun olmalı, ilacın buruna, kulağa ya da göze temas eden kısımlarının kontaminasyonu önleyecek şekilde uygulanmalıdır.
7. Lokal ve Rektal Yolla İlaç Uygulama
- Pomat ve Kremler: İlaçlar ince bir tabaka halinde uygulanarak cildin havasız kalmasına engel olunmalıdır.
- Rektal İlaçlar: Rektal yol genellikle oral veya intravenöz uygulanamadığında tercih edilen bir yoldur.
8. Parenteral Yolla İlaç Uygulama (IM, IV, SC, ID)
- Uygulama Yöntemleri: Her uygulama yolu, kullanılan iğne ve enjektör seçiminden enjeksiyon alanına kadar detaylı bir bilgi gerektirir. Yanlış uygulamalar ciddi yan etkilere neden olabilir.
- IM Enjeksiyonlar: Kas gelişimi, sinir ve damar yapısı göz önüne alınarak uygun enjeksiyon alanı seçilmelidir. Bebeklerde en güvenli IM bölgesi vastus lateralis (uyluk) kasıdır.
- IV Enjeksiyonlar: Damar yolu açarken çocuklarda en güvenli venler seçilmeli ve işlem steril koşullarda yapılmalıdır.
9. Doğru İlke ve Uygulama Protokolleri
- 10 Doğru İlkesi: Doğru ilaç, doğru doz, doğru zamanlama, doğru yol, doğru hasta ile başlamalıdır. Uygulamayı gerçekleştiren hemşire ilaç hakkında tüm bilgileri bilmeli ve kayıtlarını dikkatli bir şekilde tutmalıdır.
Bu genişletilmiş açıklamalar, çocuklarda ilaç uygulamalarındaki özenli yaklaşımın ve her aşamada hemşirelerin dikkat edilmesi gereken hususların altını çizmektedir. Tüm uygulama türleri, yöntemler ve dikkat edilecek noktalar çocuk sağlığını korumak adına son derece önemlidir.
- User
parenteral yolla ilaç uygulama kısmını açıkla
- Assistant
Parenteral yolla ilaç uygulama, ilaçların gastrointestinal sistem dışında bir yol ile doğrudan vücuda enjekte edilmesidir. Bu tür uygulamalar, ilacın hızlı etkisinin istenildiği veya oral yolun uygun olmadığı durumlarda tercih edilir. Parenteral yöntemler genellikle daha hızlı ve etkili bir emilim sağlar. Parenteral uygulama yöntemleri şunlardır:
1. İntramüsküler (IM) Enjeksiyon
- Tanım: İlacın kas dokusunun içine enjekte edildiği uygulama yöntemidir. Kas içi enjeksiyonlar, subkutan enjeksiyonlara kıyasla daha hızlı emilir, ancak intravenöz enjeksiyonlardan daha yavaş bir emilime sahiptir.
- Uygulama Bölgeleri: En sık kullanılan bölgeler vastus lateralis (uyluk kası), deltoid kas (kol) ve ventrogluteal bölgedir.
- Teknik Detaylar: Çocuklarda ve bebeklerde kas gelişimi göz önünde bulundurularak uygun enjeksiyon teknikleri (örneğin Z tekniği) kullanılmalıdır.
2. İntravenöz (IV) Enjeksiyon
- Tanım: İlacın doğrudan damar içine verilmesiyle yapılan uygulamadır. Bu yöntemle ilaç hemen kan dolaşımına girer ve hızlı bir etki gösterir.
- Uygulama Yerleri: Genellikle kol venleri tercih edilir; ancak bebeklerde ve küçük çocuklarda kafa derisindeki venler gibi farklı bölgeler de kullanılabilir.
- İzlenmesi Gerekenler: İlaç verilirken infiltrasyon ve flebit gibi komplikasyonlara karşı dikkatli olunmalıdır. İlaçların karışabilirliğine dikkat edilmesi yanında, intravenöz sıvıların ve ilaçların uyumu kontrol edilmelidir.
3. Subkutan (SC) Enjeksiyon
- Tanım: İlacın cilt altındaki yağ dokusuna enjekte edilmesidir. SC enjeksiyonlar genellikle daha yavaş bir emilim hızına sahiptir, bu da bazı ilaçlar için avantajdır (örneğin, insülin uygulamaları).
- Uygulama Bölgeleri: Üst kolun dış yüzeyi, uyluğun ön yüzeyi, karın bölgesi gibi alanlar tercih edilir.
- Teknik Detaylar: İlaç miktarı genellikle 1 ml'yi geçmemelidir. Uygulama sonrası bölgeye baskı yapılmamalı ve masaj uygulanmamalıdır.
4. İntradermal (ID) Enjeksiyon
- Tanım: İlacın derinin en üst tabakasına, dermis içine enjekte edilmesidir. Diğer yöntemlere göre emilim çok daha yavaştır.
- Kullanım Alanları: Genellikle alerji testleri ve tüberkülin testi (PPD) için kullanılır.
- Uygulama Yerleri: Ön kolun iç yüzeyi veya üst kolun arka yüzeyi tercih edilir.
Genel Dikkat Edilmesi Gereken Hususlar:
- Steril Teknik: Tüm parenteral enjeksiyonlar sterilite gerektirir. Enfeksiyon riskini minimize etmek için uygun antiseptik teknikler kullanılmalıdır.
- Doz ve Teknik: Uygulama sırasında doğru doz ve doğru teknik kullanılmalıdır. İğne uzunluğu, kalınlığı ve uygulanacak bölgeye göre açısı dikkatle belirlenmelidir.
- Komplikasyonların İzlenmesi: Her parenteral enjeksiyonda abses, hematom, enfeksiyon, doku yıkımı gibi komplikasyon riskleri vardır. Bu nedenle, uygulama öncesi ve sonrası dikkatli izleme yapılmalıdır.
Parenteral ilaç uygulamaları, dikkatli bir hemşirelik değerlendirmesi ve uygulama becerisi gerektirir. Her bir tekniğin doğru bir şekilde uygulanması, olası komplikasyonları önleyecek ve tedavi etkinliğini artıracaktır.