bunu başlıklar halinde detaylı şekilde özetler misin: DOĞUM EYLEMİNDE İZLEM VE…
- User
bunu başlıklar halinde detaylı şekilde özetler misin: DOĞUM EYLEMİNDE İZLEM VE HEMŞİRELİK BAKIMI Dr.Öğr.Üyesi.Özlem ÇİÇEK Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Anabilim Dalı 19.10.2021 İzmir, 2021 Sunum İçeriği • Gebelik ve doğum ile ilgili terim ve tanımlar • Doğum eylemi ile ilgili genel bilgiler • Pozitif doğum deneyimi ve intrapartum bakım önerileri • Doğum eylemi sürecinde hemşirenin rol ve sorumlulukları Genel Terminoloji • Gravida (G): Doğum sonuçlarına bakılmaksızın şu anda ya da geçmişte gebelik yaşamış kadın. • Parite (P): Doğum sonuçları ve fetüs sayısına bakılmaksızın 20. gebelik haftası ve daha ileri haftalarda olan gebelikler. (DOĞUM) • Nulligravida: Şimdiye kadar hiç gebe kalmamış ve halen gebe olmayan kadın. • Primigravida: İlk kez gebe kalan kadın. • Multigravida: Daha önce hamile kalmış ve şu anda da hamile olan kadın. • Nullipara: Gebeliği hiçbir zaman abortusun ötesine götürememiş kadın. • Primipara: Viabilite dönemine ulaşmış fetüs ya da fetüsleri bir kez doğurmuş olan kadın. • Multipara: İki ya da daha fazla gebeliğini viabilite dönemine ulaştırmış olan kadın. 30 hafta G4P1A2 Demir N. Normal Doğum, İn:Obstetrik Maternal-Fetal Tıp ve Perinatoloji Kitabı, Ed: Beksaç SM, Demir N, Koç A, Yüksel A. (2001). sf:1258-1298. Maternal-Fetal Tıp ve Perinatoloji Çalışma Grubu. Mn Medikal ve Nobel Tıp Kitabevi, Ankara. https://www.acog.org/-/media/Departments/Patient-Safety-and-Quality-Improvement/2014reVITALizeObstetricDataDefinitionsV10.pdf?dmc=1&ts=20160906T0751001206 30 haftalık gebe kadın 4 kere gebe kalmış, 1 kere doğum yapmış, 2 kere düşük yapmış Pariteyi belirleyen doğurtulmuş olan fetüslerin sayısı değil, viabiliteye ulaşan gebeliklerin sayısıdır. Gebelik Süresi ile İlgili Genel Bilgiler • Tekiz gebeliklerde normal bir gebelik son adet tarihinin ilk gününden itibaren 40 haftalık (280 gün) süredir (ACOG, 2015). • 280 gün = 10 lunar ay (Taşdemir, 2008). • Preterm: 20 hafta 0-7 gün / 36 hafta + 0-7 gün • Erken term: 37 hafta 0-7 gün / 38.hafta + 6-7 gün • Tam term: 39 hafta 0-7 gün / 40 hafta 6-7 gün • Geç term: 41 hafta 0-7 gün / 41 hafta 6-7 gün • Post term: 42 hafta 0-7 gün ve sonrası (ACOG, 2015). The American College of Obstetricians and Gynecologists Committee on Obstetric Practice, Society for Maternal-Fetal Medicine. Committee Opinion. Definition of term pregnancy. Number 579, November 2013, Reaffirmed 2015. Taşdemir A. Normal Gebelik. İçinde: Kadın Sağlığı. Ed: Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ. İstanbul, 454-488. Doğum??? • Ağırlığı 500 gr’ın üzerinde, • 20. gebelik haftası ve sonrasında sonlanan gebelikler DOĞUM olarak tanımlamaktadır. World Health organisation, Geneva (1972). The Prevention of perinatal morbidity and mortality. Report on a seminar. 22-26 April 1969. DOĞUM Vajinal doğum Spontan vajinal doğum Müdahaleli vajinal doğum (Vakum, Forseps) Sezaryen sonrası vajinal doğum (SSVD) Sezaryen doğum Primer sezaryen (Daha önce hiç C/S olmamış) Tekrarlı sezaryen (Daha önce bir ya da daha fazla C/S olmuş) Vajinal doğum sonrası sezaryen (Bir veya daha fazla NSpD sonrası C/S Saydam B.K. Doğum Eylemi: İçinde: Kadın Sağlığı. Ed:Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ, Ankara, 646-662. DOĞUM ŞEKİLLERİ • Doğum kanalı • Fetüs • Doğum eyleminin gerçekleşmesini sağlayan güçler • Annenin psikososyal durumu Doğum Eyleminde Rol Oynayan Faktörler athway sychology ower assanger Arslan H. Doğum Eylemi. İçinde: Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği El Kitabı. Ed: Coşkun A.M. (2012). Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 195-213. Saydam B.K. Doğum Eylemi: İçinde: Kadın Sağlığı. Ed:Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ, Ankara, 646-662. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Cengiz L, Kurt S. Travayın Seyri ve Normal Doğum. İçinde: Klinikte Obstetrik ve Jinekoloji. Ed: Çiçek NM., Mungan M.T. (2007). Güneş Tıp Kitabveleri, Ankara, 149-168. Dorsal litotomi pozisyonunda, sakroiliak eklemlerin yukarı ve arkaya doğru esnedikleri ve pelvis çıkımının çaplarını 1,5-2 cm arttırabildikleri belirlenmiştir. Kadında 80-85 derece, erkekte 50-60 derecedir. Fetüsün vajinal yolla doğabilmesi için gerçek (küçük) pelvisi geçmesi gereklidir. Bu nedenle gerçek pelvisin çaplarının ve ekseninin normal olması gerekir. Gerçek Pelvis Pelvis girimi Pelvis boşluğu (orta pelvis) Pelvis çıkımı Arslan H. Doğum Eylemi. İçinde: Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği El Kitabı. Ed: Coşkun A.M. (2012). Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 195-213. Saydam B.K. Doğum Eylemi: İçinde: Kadın Sağlığı. Ed:Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ, Ankara, 646-662. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Cengiz L, Kurt S. Travayın Seyri ve Normal Doğum. İçinde: Klinikte Obstetrik ve Jinekoloji. Ed: Çiçek NM., Mungan M.T. (2007). Güneş Tıp Kitabveleri, Ankara, 149-168. Pelvis Girimi • Pelvis giriminin 3 tane çapı vardır:
- *Ön-arka çap (ön arka kutur)
- Transvers çap (transvers kutur)
- Oblik çap (oblik kutur) (2 adet) Oblik çap 12-12.5 cm Ön-arka çap 12 cm Transvers çap 13.5 cm Arslan H. Doğum Eylemi. İçinde: Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği El Kitabı. Ed: Coşkun A.M. (2012). Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 195-213. Saydam B.K. Doğum Eylemi: İçinde: Kadın Sağlığı. Ed:Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ, Ankara, 646-662. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Cengiz L, Kurt S. Travayın Seyri ve Normal Doğum. İçinde: Klinikte Obstetrik ve Jinekoloji. Ed: Çiçek NM., Mungan M.T. (2007). Güneş Tıp Kitabveleri, Ankara, 149-168. Doğum için en önemlisi Pelvis Boşluğu • Pelvis boşluğunda yer alan iskial spinalar pelvis kemiğinin en dar kısmını oluşturur. • İskial spinalar ‘’0’’ noktasıdır. Başın ilerleyişi bu nokta üzerinden ifade edilir. • İskial spinaların üstü (-), altı ise (+) değerler ile tanımlanır. Saydam B.K. Doğum Eylemi: İçinde: Kadın Sağlığı. Ed:Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ, Ankara, 646-662. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Cengiz L, Kurt S. Travayın Seyri ve Normal Doğum. İçinde: Klinikte Obstetrik ve Jinekoloji. Ed: Çiçek NM., Mungan M.T. (2007). Güneş Tıp Kitabveleri, Ankara, 149-168. Pelvis Çıkımı • Pelvis çıkımının dört çapı vardır: ➢Ön-arka çap* ➢Transvers çap ➢Sagittal çap (2 adet) Saydam B.K. Doğum Eylemi: İçinde: Kadın Sağlığı. Ed:Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ, Ankara, 646-662. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Cengiz L, Kurt S. Travayın Seyri ve Normal Doğum. İçinde: Klinikte Obstetrik ve Jinekoloji. Ed: Çiçek NM., Mungan M.T. (2007). Güneş Tıp Kitabveleri, Ankara, 149-168. Çıkımın en uzun çapı. Doğum Kanalını Oluşturan Yumuşak Kısımlar •İsthmus uteri • Serviks • Pelvis tabanı • Vajina Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Doğum Kanalını Oluşturan Yumuşak Kısımlar İsthmus uteri: • Eylem başlayınca pasif olarak açılır ve gerilir. Serviks: • Uterus kontraksiyonları ile amniyon kesesi ve fetüsün önde gelen kısmının basıncı ile dilate olur. • Primiparlarda önce internal os, sonra eksternal os açılır. • Multiparlarda ikisi aynı anda açılır. Önce efasman sonra dilatasyon gerçekleşir. Efasman ve dilatasyon aynı anda gerçekleşir. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Doğum Kanalını Oluşturan Yumuşak Kısımlar Pelvis tabanı: • Doğum eyleminde etkili bölümleri; • Diyafragma pelvis • Levator ani kası • Fasyalar Vajina: • Doğum kanalının en son kısmıdır. • Genişleyerek, doğum kanalının örtücü dokusunu oluşturur. ➢ Doğum mekaniği açısından en önemlisidir. ➢ Oluk yaparak doğum objesinin önde gelen kısmını, pelvis çıkımına doğru yönlendirir. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Cengiz L, Kurt S. Travayın Seyri ve Normal Doğum. İçinde: Klinikte Obstetrik ve Jinekoloji. Ed: Çiçek NM., Mungan M.T. (2007). Güneş Tıp Kitabveleri, Ankara, 149-168. Doğum kanalıyla ilgili öğrendiklerimizi özetlemeye ne dersiniz? ÇALIŞMA SORULARI 18
- Gerçek pelvis neresidir? Pelvis’in, iki yanda ve önde linea terminalis’ler, arkada sakral promontoryum’dan geçen düzlemin altında kalan bölümüdür.
- Pelvisin dıştan ölçülebilen tek ve doğum için önemli olan çapı hangisidir? Pelvis girimindeki ön arka çap
- Doğumda başın ilerleyişi nasıl ifade edilir? İsklial spinaların üstü -, altı ise + olarak ifade edilir. Fetal Baştaki Kemikler • İki temporal • İki frontal • İki pariyetal • Bir oksipital kemikten oluşmuştur. • Kafa kemiklerinin birbiri üzerinde kaymasına ‘’molding’’ denir. Fetal Baştaki Fontaneller • Süturların birbirleri ile birleştikleri yerde henüz kemikleşmemiş yumuşak boşluklara ‘’Fontanel’’ denir. Bregma Lambda Cengiz L, Kurt S. Travayın Seyri ve Normal Doğum. İçinde: Klinikte Obstetrik ve Jinekoloji. Ed: Çiçek NM., Mungan M.T. (2007). Güneş Tıp Kitabveleri, Ankara, 149-168. • Bregma; karo şeklindeki ön fontaneldir. 32 cm’dir. • Lambda; sagittal sütur ile lambdoidal süturun kesişme noktasıdır. Üçgen şeklindedir. 0.51cm’dir. Fetal Başın Çapları (Kuturları) ➢Sagittal çaplar ▪ Suboksipitobregmatik çap: ▪ Oksipital kemiğin alt ucundan ön fontanele kadar uzanan çaptır. ▪ Yaklaşık 9.5 cm’dir. ▪ Fetüsün pelvis içinde sorunsuz ilerleyebilmesi için doğum kanalına bu çapla girmesi gerekir. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Cengiz L, Kurt S. Travayın Seyri ve Normal Doğum. İçinde: Klinikte Obstetrik ve Jinekoloji. Ed: Çiçek NM., Mungan M.T. (2007). Güneş Tıp Kitabveleri, Ankara, 149-168. Habitus (Tavır) • Fetüs kısımlarının birbiri ile olan ilişkilerini ifade eder. • En sık görülen habitus, fleksiyon habitustur. Demir N. Normal Doğum, İn:Obstetrik Maternal-Fetal Tıp ve Perinatoloji Kitabı, Ed: Beksaç SM, Demir N, Koç A, Yüksel A. (2001). sf:1258-1298. Maternal-Fetal Tıp ve Perinatoloji Çalışma Grubu. Mn Medikal ve Nobel Tıp Kitabevi, Ankara. Saydam B.K. Doğum Eylemi: İçinde: Kadın Sağlığı. Ed:Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ, Ankara, 646-662. Genel Terminoloji Fetüsün İntrauterin -DevamDurumu Situs (Duruş) • Fetüsün kolumna vertebralisi ile annenin kolumna vertebralisi arasındaki ilişkiyi ifade eder. • Her iki eksen birbirine paralel ise ‘’situs longitudinalis’’tir. • Her iki eksen birbirine dik ise ‘’situs transversus’’tur. • Fetusun kolumna vertebralisi ile annenin kolumna vertebralisi arasında açılanma var ise ‘’situs obliqus’’tur. Demir N. Normal Doğum, İn:Obstetrik Maternal-Fetal Tıp ve Perinatoloji Kitabı, Ed: Beksaç SM, Demir N, Koç A, Yüksel A. (2001). sf:1258-1298. Maternal-Fetal Tıp ve Perinatoloji Çalışma Grubu. Mn Medikal ve Nobel Tıp Kitabevi, Ankara. Saydam B.K. Doğum Eylemi: İçinde: Kadın Sağlığı. Ed:Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ, Ankara, 646-662. Positio (Durum, vaziyet) • Fetus sırtının uterus duvarının hangi tarafında olduğunu ve • Kılavuz noktanın pelvisin dört kadranı veya maternal pelvisin transvers çapı ile olan ilişkisini ifade eder. Demir N. Normal Doğum, İn:Obstetrik Maternal-Fetal Tıp ve Perinatoloji Kitabı, Ed: Beksaç SM, Demir N, Koç A, Yüksel A. (2001). sf:1258-1298. Maternal-Fetal Tıp ve Perinatoloji Çalışma Grubu. Mn Medikal ve Nobel Tıp Kitabevi, Ankara. Saydam B.K. Doğum Eylemi: İçinde: Kadın Sağlığı. Ed:Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ, Ankara, 646-662. Presentasyon (Geliş) • Fetusun pelvis boşluğuna hangi kısmı ile girdiğini ifade eder. • En sık görülen prezentasyon şekli baştır (%95). Fetus ile ilgili öğrendiklerimizi özetlemeye ne dersiniz? ÇALIŞMA SORULARI 26
- Doğum sırasında fetusun kafa kemiklerinin birbiri üzerine kaymasına ne ad verilir? Molding
- Fetusun fontanellerinin adları nelerdir? Bregma ve lambda
- Fetus doğum kanalına en uygun hangi çapla girer? Suboksipitobregmatik çap •Uterus kontraksiyonları • Karın kasları ve diyafragmanın basıncı • Amniyon sıvısı ve fetüs • Vajinadaki basıncın emme gücü •Uterusun istirahat halindeki bazal tonusu 10-12 mmHg’dir. •Hipertoni durumunda 30 mmHg’ye kadar çıkabilir. •Basınç 25 mmHG’nin üzerine çıktığında gebenin kendisi tarafından da hissedilebilir. Demir N. Normal Doğum, İn:Obstetrik Maternal-Fetal Tıp ve Perinatoloji Kitabı, Ed: Beksaç SM, Demir N, Koç A, Yüksel A. (2001). sf:1258-1298. Maternal-Fetal Tıp ve Perinatoloji Çalışma Grubu. Mn Medikal ve Nobel Tıp Kitabevi, Ankara. Uterus Kontraksiyonları Uterus kontraksiyonları tanımlanırken şu terimler kullanılır: ➢Sıklık (Aralık): • Bir kontraksiyonun başlangıcından diğer kontraksiyonun başlangıcına kadar geçen süre. ➢Süre: • Kontraksiyonun başladığı ve bittiği an arasındaki süre. ➢Şiddet: • Uterus kaslarının kasılma gücüdür. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. 1-Kontraksiyon sıklığı 2-Kontraksiyon şiddeti 3-Kontraksiyon süresi • Doğum eyleminin 2. evresinde kadınlar, karın kaslarının ve diyaframın yardımı ile ıkınmaya başlar. • Ikınma, uterus kontraksiyonlarına ek ikincil bir güç oluşturur. Karın Kasları ve Diyafragmanın Basıncı Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. • Myometriyumun kontrakte olması ile her iki tarafı kapalı olan amniyon sıvısı boşluğu hidrolik basınç oluşur. • İntrauterin hidrolik basıncın etkisiyle amniyon sıvısı servikse doğru basınç uygular. • Bu basınç servikal dilatasyona yardımcı olur. • Ayrıca amniyon sıvısı aşağıya doğru ilerlerken fetüsü de ilerletir. Amniyon Sıvısı ve Fetüs Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. • Serviks dilate olurken iç ve dış ortamdaki basınç farkından dolayı vajinada basınç oluşur. • Bu basınç fetüsün önde gelen kısmının doğumunu kolaylaştırır. Vajinadaki Basıncın Emme Gücü Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Kontraksiyon sıklığı, şiddeti ve süresi bu şekil üzerinde nasıl gösterilir? 1-Kontraksiyon sıklığı 2-Kontraksiyon şiddeti 3-Kontraksiyon süresi • Doğuma hazır oluşluk (doğuma hazırlığının olmaması) • Önceki deneyimler (önceki doğumunun kötü sonuçlanması) • Destek (doğumda fiziksel ve psikolojik destek görmemesi, yalnızlık hissetmesi) • Duygusal durum (ruhsal durumunun iyi olmaması) Doğum Eyleminin Başladığını Gösteren Belirtiler ✓Rahatlama (hafifleme) ✓Kilo kaybı ✓Enerji artışı ✓Yalancı doğum ağrıları (Braxton-Hicks kontraksiyonları) ✓Uterus kontraksiyonları ✓Efasman (Silinme) ✓Dilatasyon (Açılma) ✓Amniyon kesenin yırtılması (Poşun açılması) ✓Servikal müközün atılması (Nişan) Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Gerçek ve Yalancı Doğum Eylemi Kontraksiyonlarının Özellikleri Değişkenler Gerçek Doğum Eylemi Kontraksiyonları Yalancı Doğum Eylemi Kontraksiyonları Kontraksiyon düzeni Düzenli Düzensizdir Kontraksiyon araları Giderek azalır Giderek azalmaz Kontraksiyon şiddeti Giderek artar Değişiklik yoktur Rahatsızlık hissi Sırtta ve karında Alt karın bölgesi Servikal dilatasyon Servikal dilatasyon vardır Servikal dilatasyon olmaz Sedasyon etkisi Sedasyonun etkisi yoktur Sedasyonun etkisi vardır Saydam B.K. Doğum Eylemi: İçinde: Kadın Sağlığı. Ed:Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ, Ankara, 646-662. Doğum Eyleminin Başladığını Gösteren Belirtiler… Efasman (silinme): (% ile ifade edilir) Uterus kontraksiyonlarının başlaması Servikal kanalın boyunun kısalması Servikal kanalda incelme meydana gelmesi Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Doğum Eyleminin Başladığını Gösteren Belirtiler… Dilatasyon (Açılma): (cm ile ifade edilir) Uterus kontraksiyonlarının başlaması Servikal kanalın fetüsün önde gelen kısmı ve intraamniyotik hidrolik basınçla 1 cm’den 10 cm’ye kadar açılması. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. ÇALIŞMA SORULARI 39
- Efasman nedir? Serviksin silinmesi, kağıt gibi incelmesidir.
- Dilatasyon nedir? Serviksin açılmasıdır. Doğuma gelen kadında neleri değerlendirirsiniz? • Elektronik fetal izlem monitörü Radyant ısıtıcı • Travay yatağı • Anne adayı sıcak bir iletişim ile karşılanır ve travay odasına alınır. Gebenin Doğumhaneye Kabulü Doğumhane Hemşiresinin Rol ve Sorumlulukları *Travay yatağına alınmadan önce doğumhane önlüğü giydirilir. *Öyküsü alınır. -Şimdiki doğumla ilgili (kasılmalar, membran rüptürü, fetal hareket) -Şimdiki gebelikle ilgili (gestasyonel yaş, gebelikteki tıbbi sorunlar) -Önceki gebelikler (G, P, A, Y, doğum şekli…) -Tıbbi öykü (yaş, kan grubu, kronik hastalık, CYBE öyküsü, psikolojik sorunlar…) *Damar yolu açılır. *Obstetrik batın muayenesi yapılır. Sevil Ü., Ertem G. Doğum. In: Perinatoloji ve Bakım. Ankara Tıp Kitabevleri. 2016. p. 299-372. Uterin fundusa fetusun hangi kutbunun yerleştiğini gösterir. Fetusun sırtını ile ekstremitelerinin uterusun hangi tarafında yer aldığı gösterir. Fetüsün pelvise bakan yani prezente olan kısmı palpe edilir. Prezentasyonu ve angajman değerlendirilir. İntrapartum Elektronik Fetal İzlem EFM VARİABİLİTE (BAZAL KALP ATIM HIZINDAKİ DEĞİŞKENLİK) Fetal kalp hızında kısa süreli iniş çıkışlardır. Sağlıklı bir sinir sistemi ve fetal iyilik halinin göstergesidir. Dakikada 6–25 atımlık dalgalanmalar (orta düzey variabilite) iyi oksijenlenen, fonksiyonel bir merkezi sinir sistemini yansıtır. Fakat, değişkenliğin daha çok artması •fetal distres ve •ağır bir hipoksinin görüleceğinin bulgusudur. VARİABİLİTE (DEĞİŞKENLİK) Azalmış Variabilite Bazal kalp atımında 3-5 atımlık değişkenlikleri gösterir. Örn: fetal uyku, hipoksi, asidoz, SSS depresan ilaçlar Variabilite Yokluğu Variabilitenin 0-2 atım/dk olmasıdır. Terminal dönem öncesi fetüsü gösterir. Fetal kalp atımı variabilitesinin varlığı fetal oksijenasyon için primer göstergedir. Absent variability = Amplitude range undetectable Minimal = < 5 BPM Moderate = 6 to 25 BPM Marked = > 25 BPM • AKSELERASYON PERİYODİK DEĞİŞİKLİKLER Fetal aktivite ve uterus kontraksiyonlarıyla birlikte fetal kalp hızında bazal fetal kalp hızına göre artışın olmasıdır. En az 15 atım olmalı ve en az 15 sn sürmelidir. 20 atım DESELERASYON • Fetal kalp atımlarında bazal fetal kalp hızına göre 15-20 atımlık düşüşler olmasıdır. • ERKEN DESELERASYON • GEÇ DESELERASYON • DEĞİŞKEN DESELERASYON 3 tipi vardır ERKEN DESELERASYON Uterus kontraksiyonları ile fetal baş basısı artar İntrakraniyal basınç artar. Serebral kan akımı azalır. Hipoksi ve hiperkapni olur. Hiperkapni kemoreseptörleri uyarır. Hipertansiyona yol açar. Parasempatik sistem aracılığı ile bradikardi oluşumuna neden olur. GEÇ DESELERASYON • Uteroplasental yetersizlik, uterus kontraksiyonların başlamasından sonra oluşan deselerasyondur. • Fetal kalp hızında düşme kontraksiyonun en şiddetli olduğu anda başlar ve bittikten sonra bazal hıza döner. Geç deselerasyonun iki tipi vardır: ❑ Refleks geç deselerasyon ❑ Non refleks geç deselerasyon GEÇ DESELERASYON DEĞİŞKEN DESELERASYON Nedeni, umblikal kord basısıdır. Kontraksiyonla ilişkili değildir. Umblikal korda kan akımını etkileyen faktörler neden olur. Kordonun kısa olması, dolanması, fetüsün pozisyonu, oligohidroamniyoz
İNTRAPARTUM ELEKTRONİK FETAL MONİTORİZASYON Sürekli veya aralıklı monitorizasyon?? Nasıl karar verilmeli ??? Bu riskler var mı? Maternal riskler ➢ Geçirilmiş sezaryen doğum ➢ Pre-eklemsi ➢ Post-term gebelik (> 42 hafta) ➢ Uzamış membran rüptürü (> 24 saat) ➢ Indüke doğum ➢ Diyabet ➢ Antepartum kanama ➢ Başka tıbbi bir hastalık Fetal riskler ➢ Fetal büyüme geriliği ➢ Prematüre ➢ Oligohydramnios ➢ Mekonyumlu amniyon sıvısı ➢ Makat prezentasyon ➢ Çoğul gebelik Anneye ait sorunlar Fetüse ait sorunlar Sürekli Monitorizasyon İntrapartum Risk Faktörleri •Oksitosin uygulaması •Epidural anestezi •Maternal ateş •Mekonyumlu amniyon sıvısı Sürekli Monitorizasyon Anneye ait sorunlar Fetüse ait sorunlar Aralıklı (intermitten) monitorizasyon Anormal FKA Bazal <_ 110 yada >_ 160 Birkaç deselerasyon Sürekli Monitorizasyon EFM Sonuçlarının Sınıflandırılması Normal – Tüm 4 özelliklerin (bazal hız, variabilite, akselerasyon ve deselerasyon) sonuçları güven verici Şüpheli – değişkenlerden biri güven vermeyen özelliktedir Patolojik – değişkenlerden iki veya fazlası güven vermeyen özeliktedir FKA özeliklerinin sınıflandırılması Bazal Hız Variabilite Akseleras. Deseleras. Güven verici 110-160/dk ≥5 Var Yok Şüpheli 100-109/dk 161-180/dk < 5 (40-90 dk. için) Yok Erken deselerasyon. Tek uzamış dese. (3 dk.) Anormal < 100 /dk
180 /dk < 5 (90 dk. için) Yok Geç deselerasyon Tek uzamış dese. (3 dk.dan uzun süren) Doğumun Evreleri Evre 1 (Dilatasyon Evresi) Evre 2 (Ekspulsiyon Evresi) Evre 3 (Plasental Dönem) Evre 4 (Kanama Kontrol Dönemi) Latent Aktif Geçiş Fetüsün doğumu Plasentanın doğumu Plasentanın doğumundan sonraki ilk 4 saat. Saydam B.K. Doğum Eylemi: İçinde: Kadın Sağlığı. Ed:Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ, Ankara, 646-662. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Evre 1 Latent Faz-Friedman Eğrisi Latent Faz: -Dilatasyon 0-3 cm’dir. -Kontraksiyonlar: 10-20 dk’da bir gelir, 15-20 sn sürer. -Ağrılar bel, karın bölgesindedir. -Fetal baş nulliparlarda 0, multiparlarda 0/-2 seviyesindedir. -Nulliparlarda 8-9 saat sürer (<20 saat) -Multiparlarda 5-6 saat sürer (<14 saat) Aktif Faz: -Dilatasyon 4-7 cm’dir. -Kontraksiyonlar 30-60 sn sürer. -Ağrılar daha çok bel, alt karın, kasık ve bacaklardadır. -Fetal baş nulliparlarda ve multiparlarda +1/+2 seviyesindedir. -Ortalama 3-6 saat sürer. Geçiş Fazı: -Dilatasyon 8-10 cm’dir. -Kontraksiyonlar 60-90 sn sürer ve 1-2 dk’da bir gelir. Ağrılar daha çok bel ve perine bölgesindedir. -Fetal baş nulliparlarda ve multiparlarda +2/+3 seviyesindedir. -Nulliparlarda 3, multiparlarda 1 saatten fazla sürmesi beklenmez. Evre 1 Saydam B.K. Doğum Eylemi: İçinde: Kadın Sağlığı. Ed:Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ, Ankara, 646-662. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Evre 1 Latent Faz-Zhang Eğrisi Zhang (2010); kadının doğumunun latent evresini 6 cm’de bittiğini, 7 cm’den sonra aktif faza geçtiğini belirtmektedir. Breman RB, Neerland C. Nursing Support during Latent Phase Labor: A Scoping Review. file:///C:/Users/bbuse/OneDrive/Masa%C3%BCst%C3%BC/Nursing_Support_during_Latent_Phase_Labor__A.99803.pdf •Yaşam bulguları değerlendirilir. • Latent fazda 2-4 saatte bir, aktif fazda saatte bir izlenmelidir. • Travay süresince gelişebilecek riskleri erken tanılamayı sağlar. • Kanama riskinin tanılanması için nabız ve kan basıncı izlemi, olası bir enfeksiyon ve dehidratasyon için vücut sıcaklığı izlenir. Doğumun 1. Evresi ve Hemşirelik Girişimleri • Dosyası incelenir (partogram ve veri toplama formu) eksik verileri tamamlanır. • Tüm travay süresince gebe, yapılacak her işlem konusunda bilgilendirilir (vaginal muayenenin amacı, non-farmakolojik teknikler, fetüs ve kendi sağlığı ile ilgili bilgiler vb.) Latent Faz Bu dönemde kontraksiyonlar 10-20 dk’da bir gelip, 15-20 sn sürdüğü için non-farmakolojik girişimlerin anlaşılması, uygulanması ve tekrarlanması için latent faz en uygun dönemdir. Doğumhanede Uygulanabilecek Non-farmakolojik Hemşirelik Girişimleri • Doğumda Sürekli Destek • Nefes Farkındalığı ve egzersizleri • Gevşeme • Hidroterapi/ Aqua terapi • Hareket ve Pozisyon Değişikleri • Akapunktur ve Akupreşür (Tetik Nokta) • Hipnoz • REİKİ • Odaklanma ve İmgeleme • Müzik • Terapötik Dokunma ve Masaj • EFT, Aromaterapi, Dans, Yoga, Plates • Reiki, Refleksoloji, Aleksandır Tekniği vb. 72 LATENT FAZDA NONFARMAKOLOJİK GİRİŞİMLER • Omuz masajı • Endorfin masajı • Nefes egzersizi • Müzik dinleme • Dikkati başka yöne çekme • Hayal kurma • Aromaterapi • Gevşeme • Duş alma veya suya girme • Abdominal efloraj Omuz masajı Her iki el, omuzların üst kısımlarına konulur ve skapulalara doğru baş parmaklarla bası uygulanır. Doğumhanede Uygulanabilecek Non-farmakolojik Hemşirelik Girişimleri Endorfin Masajı ❑Masaj ile kaslarda meydana gelen gevşeme, aynı zamanda zihinsel rahatlamaya da yol açmaktadır (Smith vd., 2012). ❑ Bu durum masajın ciltteki çevresel reseptörleri uyarmasıyla oluşmaktadır. ❑Uyarılar omurilik yolu ile beyne ulaşmakta ve hem hoş bir duygu hem de genel bir rahatlama sağlamaktadır. Doğumhanede Uygulanabilecek Non-farmakolojik Hemşirelik Girişimleri… • Endorfin masajı • https://www.youtube.com/watch?v=lFssXP7ieMw Yavaş Göğüs Solunumu ❑Nefes almak dokuların oksijenlenmesini ve ağrı duyusunu azaltır. ❑Kasların gevşemesini sağlar. ❑Dikkatin solunuma verilmesi, dikkatin ağrıdan uzaklaşmasını sağlar. Doğumhanede Uygulanabilecek Non-farmakolojik Hemşirelik Girişimleri… Dikkati Başka Yöne Çekme Doğumhanede Uygulanabilecek Non-farmakolojik Hemşirelik Girişimleri… Hayal Kurma Doğumhanede Uygulanabilecek Non-farmakolojik Hemşirelik Girişimleri… Gevşeme Doğumhanede Uygulanabilecek Non-farmakolojik Hemşirelik Girişimleri… AKTİF FAZDA NONFARMAKOLOJİK GİRİŞİMLER • Ayak bileği masajı • Sakral basınç • Nefes egzersizi • Gevşeme • Aramoterapi • Duş alma veya suya girme • Alt sırt bölgesi masajı • Müzik dinleme • Endorfin masajı • Aktif doğum pozisyonları Ayak Bileği Masajı • Travayda ağrının azaltılmasında Shiatsu ve refleksoloji noktalarından yararlanılır. • Ayak bileğinin iç kısımlarındaki kemiklerin yaklaşık 3 parmak üzerinde yer alan “Dalak 6 Shiatsu noktası”na 10 saniye süresince baş parmaklar ile bası uygulanır ve üç kez tekrarlanır. Doğumhanede Uygulanabilecek Non-farmakolojik Hemşirelik Girişimleri… Sakral Basınç Avuç içi direk gebenin sakrumuna yerleştirilir ve diğer elle gebe omuzlarından desteklenir. 10 saniye süresince sakruma derin titreşim verilerek masaj iki kez tekrarlanır. Doğumhanede Uygulanabilecek Non-farmakolojik Hemşirelik Girişimleri… • Sakral bası • https://www.youtube.com/watch?v=iyvoLCkS_DE Hızlı Göğüs Solunumu Doğumhanede Uygulanabilecek Non-farmakolojik Hemşirelik Girişimleri… Doğumhanede Uygulanabilecek Non-farmakolojik Hemşirelik Girişimleri Alt Sırt Bölgesi Masajı Gebe yan pozisyonda ve bacaklarının arasına yastık konmalıdır. Başparmaklar sakrumdan dairesel hareket ettirilerek, spinanın merkezindeki üçgen kemiğe hafif bası yapılır ve her iki yana doğru ilerletilerek bel üzerinde sonlandırılır. Aktif doğum pozisyonları Travayda yürüme, hareket etme ve dik pozisyonda durma; • Ağrıyı azaltır • Doğumu kolaylaştırır ve • Doğum süresini kısaltır (Berghella, 2008). Doğumhanede Uygulanabilecek Non-farmakolojik Hemşirelik Girişimleri… GEÇİŞ FAZINDA NONFARMAKOLOJİK GİRİŞİMLER • Nefes egzersizi • Aramoterapi • Sakral basınç • Aktif doğum pozisyonları Üflemeli Solunum (Pant Blow) DUYGUSAL DESTEK • Göz teması kurmak • Elini tutmak • ‘Çok iyi yapıyorsun, bebeğin doğum yolunda çok güzel ilerliyor, bebeğin ve bedenin uyum içinde çalışıyorlar.’ şeklinde geribildirim vermek Doğumhanede Uygulanabilecek Non-farmakolojik Hemşirelik Girişimleri… Anne Adayının Bimanuel Muayene İçin Hazırlanması • Masaya alınmasına yardım edilir. • Mahremiyeti sağlanır. • Perine tuvaleti yapılır. • Bimanuel muayene yapılır. • Anne adayı rahatsız oluyor ise fazla tüyler temizlenir. • Tekrar perine bakımı yapılır. Bimanuel muayene neden yapılır? • Vagina, portio ve fornikslerin palpasyonu. • Kollumda (serviks) dilatasyon ve efasman kontrolü. • Gelen kısmın ne olduğuna bakılması (baş, makat, omuz vb). • Amnion zarlarının durumu (posh +, posh -) • Baş gelişlerde sutura sagitalis ve küçük fontanelin pozisyonu ve yönü. • Gelen kısmın seviyesi. • Pelvis giriminin, orta pelvisin ve pelvis çıkımının değerlendirilmesi. *Fetusun kalp atımları *Uterin kontraksiyonlar • Leopold muayenesi yapılır ve FKA (fetal kalp atımları) dinlenir. • FKH (fetal kalp hızı) latent fazda saatte bir, aktif fazda 15-30 dakikada bir FKA izlenmelidir. • Komplikasyon geliştiyse 5-10 dakikada bir izlenmelidir. • Kontraksiyon takibi yapılır. • Latent fazda saatte bir, aktif fazda yarım saatte bir izlenir. Diğer İşlemler… • Gebenin durumu uygunsa lavman yapılır. • İdrar yapmasını sağlanır, 2-3 saat aralıklarla idrar varlığı kontrol edilir. • Glop geliştiyse foley sonda ile boşaltılır. • Annenin rahat edebileceği uygun bir pozisyon verilir. POZİTİF DOĞUM DENEYİMİ Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) pozitif doğum deneyimini; bir kadının önceki kişisel ve sosyokültürel inançlarını ve bir doğum refakatçı (lar) sından gelen uygulamalı ve duygusal desteğin sürekliliği ve yardımsever, teknik olarak yetkili klinik personel ile birlikte klinik ve psikolojik olarak güvenli bir çevrede sağlıklı bir bebeği doğurmayı içeren beklentilerini karşılayan ya da aşan bir deneyim olarak tanımlamaktadır. DSÖ Pozitif Doğum Deneyimi Önerileri Doğumun birinci evresinde;
- Kadının onurunun, mahremiyetinin ve gizliliğinin korunması, doğum sırasında seçim özgürlüğünün olması ve sürekli desteğin sağlanması (saygılı annelik bakımı) önerilmektedir.
- Bakım verenler ile travaydaki kadın arasındaki etkili iletişim basit ve kültürel olarak kabul edilebilir yöntemler ile önerilmektedir.
- Travay ve doğum süresince tüm kadınlar için bir destekçi önerilir. DSÖ Pozitif Doğum Deneyimi Önerileri
- Spontan doğum ağrısı olan sağlıklı gebelerde doğumhaneye kabulünde fetal sağlığı değerlendirmek için rutin kardiyotopografi önerilmemektedir.
- Vajinal doğum yapmadan önce rutin perineal / pubik tıraş önerilmemektedir.
- Doğum indüksiyonu kullanımını azaltmak için lavman uygulaması önerilmemektedir.
- Sağlıklı gebe kadınlarda fetal iyiliği değerlendirmek için sürekli kardiyotokografi önerilmemektedir. DSÖ Pozitif Doğum Deneyimi Önerileri
- Epidural analjezi, sağlıklı gebe kadınlarda doğum sırasında kadının tercihine bağlı olarak önerilmektedir.
- Bir kadının tercihlerine bağlı olarak, doğum sırasında ağrının giderilmesini talep eden sağlıklı gebeler için progresif kas gevşetme, nefes alma, müzik, dikkat ve diğer teknikler de dahil olmak üzere gevşeme teknikleri önerilmektedir.
- Sağlıklı gebelerde kadının tercihine bağlı olarak ağrının giderilmesinde masaj veya sıcak paketlerin uygulanması gibi manuel teknikler önerilmektedir. DSÖ Pozitif Doğum Deneyimi Önerileri
- Düşük riskli kadınlarda travayda oral sıvı ve besin alımı önerilmektedir.
- Düşük riskli kadınların travay boyunca mobilizasyon ve dik pozisyon için cesaretlendirilmesi önerilmektedir.
- Doğum süresini kısaltmak amacıyla intravenöz sıvıların kullanılması önerilmemektedir. -Serviksin tam dilatasyonu ile başlayıp, fetüsün doğumu ile sonlanır. -Primiparlarda 30 dk-2 saat, multiparlarda 5- 30 dk’dır. -Kontraksiyonlar 1.5-2 dk’da bir gelir ve 60-90 sn sürer. -Fetal başın doğum kanalında ilerlerken rektuma yaptığı basıdan dolayı istemsiz ıkınma hissedilir. Evre 2 (Ekspulsiyon=İtilme Evresi) Saydam B.K. Doğum Eylemi: İçinde: Kadın Sağlığı. Ed:Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ, Ankara, 646-662. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. • Baş yüksekte olacak şekilde litotomi pozisyonu verilir. • Ikınma ve gevşeme konusunda rehberlik edilir. • FKH ve indüksiyon takibi yapılır. Doğumun 2. Evresi ve Hemşirelik Girişimleri Perinenin Korunması • Doğumun 2. evresinde pelvik taban kaslarına oturan fetal baş; • uterus kontraksiyonları, • hidrolik basınç ve • kadının ıkınmasıyla vulvaya doğru basınç uygular. • Kadın ıkındıkça fetal baş görünür, ıkınma kesilince baş geri kaçar. • Bu aşamada perine kasları tam elastikiyete kavuşmamıştır. • Daha sonra perine, fetal başı taç gibi sarar ve ıkınma dursa da baş geri kaçmaz. • Taçlanma evresinde perine oldukça incelmiş ve yumuşamaya başlamıştır. • Perine ılık bir steril tamponla desteklenerek korunmalıdır. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. TAÇLANMA EVRESİ Ikınma Açık glottis Kapalı glottis Doğum Anında Yapılması Gerekenler • Bebek doğduktan 1-3 dk sonra umblikal kord çift klemp ile klemplenerek, kesilir (WHO, 2016; NICE, 2014). • Anne ile ten tene teması sağlanır (NICE, 2014). • Bebek bakım için radyant ısıtıcının altına koyulur. • Anneye perine bakımı verilir. • Epizyotomi var ise açık yaraya antiseptik teması önlenir. • Yaşam bulguları kontrol edilir. World Health Organisation (2016). Standarts for Improving Quality of Maternal and Newborn Care in Health Facilities. http://nhsp.org.np/wp-content/uploads/2016/08/Standards-for-improving-quality-of-MNC.pdf National Institute for Health and Care for Excellence (NICE). Intrapartum Care for Healthy Women and Babies. Care of the newborn baby. NICE guidelines [CG 190], Published date: December 2014. https://www.nice.org.uk/guidance/cg190/chapter/1-recommendations#care-of-the-newborn-baby Doğumdan hemen sonra, yenidoğan iyice kurutulur ve en az 1 saat süreyle anne ile ten tene temas edecek şekilde yerleştirilir (NICE, 2014; WHO, 2016). World Health Organisation (2016). Standarts for Improving Quality of Maternal and Newborn Care in Health Facilities. http://nhsp.org.np/wp-content/uploads/2016/08/Standards-for-improving-quality-of-MNC.pdf National Institute for Health and Care for Excellence (NICE). Intrapartum Care for Healthy Women and Babies. Care of the newborn baby. NICE guidelines [CG 190], Published date: December 2014. https://www.nice.org.uk/guidance/cg190/chapter/1-recommendations#care-of-the-newborn-baby DSÖ Pozitif Doğum Deneyimi Önerileri Doğumun ikinci evresinde;
- Epidural analjezi uygulanmayan kadınlarda dik pozisyonları içeren kadının seçtiği bir doğum pozisyonu için kadının cesaretlendirilmesi önerilmektedir. DSÖ Pozitif Doğum Deneyimi Önerileri Doğumun ikinci evresinde;
- İkinci evrenin sonunda kadınların ıkınmaları için desteklenmesi önerilmektedir.
- Kadınlarda, perineal travmayı azaltma ve spontan doğumu kolaylaştırma teknikleri (perineal masaj, sıcak kompresler ve perinenin korunmasını sağlayan “eller” dahil), kadının tercihine ve mevcut seçeneklere göre önerilmektedir. DSÖ Pozitif Doğum Deneyimi Önerileri Doğumun ikinci evresinde;
- Spontan vajinal doğum yapan kadınlar için epizyotominin rutin veya genel kullanımı önerilmemektedir.
- Doğumun kolaylaştırılması için manuel fundal basıncın uygulanması önerilmemektedir. -Fetüsün doğumundan plasentanın çıkışına kadar geçen süredir. Fetüsün doğumundan sonra uterin kontraksiyonlar tekrar başlar ve uterin involüsyon gerçekleşir. -Ortalama 5-30 dk sürer. Evre 3 Arslan H. Doğum Eylemi. İçinde: Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği El Kitabı. Ed: Coşkun A.M. (2012). Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 195-213. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Cengiz L, Kurt S. Travayın Seyri ve Normal Doğum. İçinde: Klinikte Obstetrik ve Jinekoloji. Ed: Çiçek NM., Mungan M.T. (2007). Güneş Tıp Kitabveleri, Ankara, 149-168. Plasentanın Ayrılma Belirtileri • Ani vajinal kanama • Umblikal kord boyunda uzama (Ahfeld belirtisi) • Uterusun fundusunun, umblikus hizasına yükselmesi (Schroder belirtisi) • Uterusun küre şeklini alması • Simfizis pubisin üzerinden elle basıldığında umblikal kordun içeri kaçmaması (Küstner belirtisi) Arslan H. Doğum Eylemi. İçinde: Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği El Kitabı. Ed: Coşkun A.M. (2012). Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 195-213. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Cengiz L, Kurt S. Travayın Seyri ve Normal Doğum. İçinde: Klinikte Obstetrik ve Jinekoloji. Ed: Çiçek NM., Mungan M.T. (2007). Güneş Tıp Kitabveleri, Ankara, 149-168. • Ayrılan plasenta kendi ağırlığı ile zorlanmadan, saat yönünde tüm zarlar çıkana kadar döndürülür. • Brand-Andrews Manevrası: Bir elle kordon tutularak sabitlenir. • Diğer elin parmakları ile simfizis pubis üzerinden bastırılarak uterus fundusu yükseltilir. • Plasenta saat yönünde döndürülerek çıkartılır Plasenta Nasıl Çıkarılır? Arslan H. Doğum Eylemi. İçinde: Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği El Kitabı. Ed: Coşkun A.M. (2012). Koç Üniversitesi Yayınları, İstanbul, 195-213. Saydam B.K. Doğum Eylemi: İçinde: Kadın Sağlığı. Ed:Şirin A, Kavlak O. (2008). Bedray Basın Yayıncılık LTD ŞTİ, Ankara, 646-662. Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. Cengiz L, Kurt S. Travayın Seyri ve Normal Doğum. İçinde: Klinikte Obstetrik ve Jinekoloji. Ed: Çiçek NM., Mungan M.T. (2007). Güneş Tıp Kitabevleri, Ankara, 149-168. • Çıkan plasenta, kotiledon ve zarların eksik olup olmaması açısından değerlendirilmelidir. • Plesantanın ayrılma belirtileri ve kanama kontrol edilir. • Plesenta ayrıldı ise doğurtulur. • Plesenta doğduktan sonra involüsyon ve yaşam bulguları kontrol edilir. • Kan basıncına göre meterjin + synpitan veya yalnızca synpitan I.M. uygulanır. • Anneye perine bakımı yapılır ve steril pet verilerek loşiası kontrol edilir. Doğumun 3. Evresi ve Hemşirelik Girişimleri DSÖ Pozitif Doğum Deneyimi Önerileri Doğumun üçüncü evresinde;
-
- evre boyunca postpartum kanamayı önlemek için uterotonik kullanımı tüm doğumlarda önerilmektedir.
- Oksitosin (10 IU, IM/IV), doğum sonrası kanamanın önlenmesi için önerilen bir uterotoniktir.
- Gecikmiş umbilikal kordun klemplenmesi (doğumdan sonra 1 dakikadan daha erken olmamak kaydıyla) anne ve bebek sağlığı ve beslenme sonuçlarının iyileştirilmesi için önerilmektedir. DSÖ Pozitif Doğum Deneyimi Önerileri Doğumun üçüncü evresinde;
- Profilaktik oksitosin alan kadınlarda postpartum hemorajiyi (PPH) önlemek için bir müdahale olarak sürekli uterus masajı önerilmemektedir.
- Komplikasyonları olmayan yenidoğanların, doğumdan sonraki ilk bir saat boyunca anneleriyle ten tene teması altında tutulmaları ve hipotermi önlemeli ve emzirme teşvik edilmelidir. Melisa, plasentanın ayrılma belirtilerini hatırlıyor musun? Ani vajinal kanama Umblikal kord boyunda uzama (Ahfeld belirtisi) Uterusun fundusunun, umblikus hizasına yükselmesi Uterusun küre şeklini alması Simfizis pubisin üzerinden elle basıldığında umblikal kordun içeri kaçmaması. Evre 4 (Kanama kontrol dönemi) Rathfisch G. Doğum Eylemi. İçinde: Hemşire ve Ebelere Yönelik Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. Ed: Beji N.K. (2015). Nobel Tıp Kitabevleri, İstanbul, 305-318. *Plasenta doğduktan sonraki ilk 4 saattir. *Bu dönemde annenin fiziksel ve ruhsal durumu stabil hale gelir. *Bu dönem postpartum kanama, idrar retansiyonu, anestezi yan etkileri ve hipotansiyon açısından riskli bir dönemdir. • Kanama Kontrol Evresi Doğumun 4. Evresi ve Hemşirelik Girişimleri COVID 19 VE DOĞUM 120 Doğum eylemi başlayan vakalar, negatif basınçlı izole odaları olan doğum ünitesinde takip edilmelidir. Maternal yaşam bulguları ve kandaki oksijen satürasyonu sıkı takip edilmelidir. Fetus Sürekli Elektronik Fetal İzlem ile takip edilmelidir. Kan Oksijen saturasyonu ≥ 95% tutulmalıdır. COVID 19 VE DOĞUM YÖNETİMİ Türkiye Maternal-Fetal Tıp ve Perinatoloji Derneği. Gebelikte Coronavirüs Enfeksiyonu (COVID-19) Hakkında Görüş (2. Bilgilendirme, 21.03.2020) 121 Doğum şekli konusunda net bir öneri yoktur. Sezaryen oranlarının fazla olmasında gebelerdeki solunum sıkıntısının rolü olduğu düşünülmektedir. Vajinal sekresyonun bebeğe geçiş riski yarattığına dair bir kanıt yoktur. Vajinal doğum ve sezaryen için öncelikle bölgesel anestezi tercih edilmelidir. COVID 19 VE DOĞUM YÖNETİMİ Türkiye Maternal-Fetal Tıp ve Perinatoloji Derneği. Gebelikte Coronavirüs Enfeksiyonu (COVID-19) Hakkında Görüş (2. Bilgilendirme, 21.03.2020) 122 Hastanın durumu ağırlaşırsa vajinal doğumdan sezaryen doğuma geçiş konusu değerlendirilmelidir. Vajinal doğum sırasında solunum sıkıntısı ve ateş bulguları artan veya yorulan vakalarda doğumun 2. evresi kısaltılmaya çalışılmalıdır. Erken yada geç kordon klemplenmesinin üstünlüğü hakkında net bir bilgi yoktur. Sıvı dengesi dikkatli takip edilmeli, fazla sıvı verilmesinden kaçınılmalıdır. COVID 19 VE DOĞUM YÖNETİMİ Türkiye Maternal-Fetal Tıp ve Perinatoloji Derneği. Gebelikte Coronavirüs Enfeksiyonu (COVID-19) Hakkında Görüş (2. Bilgilendirme, 21.03.2020)
- Assistant
Özet: Doğum Eyleminde İzlem ve Hemşirelik Bakımı
1. Gebelik ve Doğum ile İlgili Temel Terim ve Tanımlar
- Gravida (G): Kadının hamile olduğu veya daha önce hamile kaldığı durumu ifade eder.
- Parite (P): Gebeliğin 20. haftası sonrası durumları kapsar.
- Nulligravida, Primigravida, Multigravida, Nullipara, Primipara, Multipara gibi terimler, kadınların önceki hamilelik durumlarını ifade eder.
2. Gebelik Süresi ve Sınıflandırmalar
- Gebelik süresi 40 hafta (280 gün), preterm, erken term, tam term, geç term ve post term olarak sınıflandırılır.
3. Doğum Tanımları ve Şekilleri
- Doğum, bebek doğduğunda ve ortalama 500 gr üzerinde olduğunda tanımlanır. Doğum çeşitleri vajinal doğum (spontan, müdahaleli) ve sezaryen doğum (primer, tekrarlı) olarak sınıflandırılır.
4. Doğum Eyleminde Rol Oynayan Faktörler
- Doğum eylemi; doğum kanalı, fetüs ve doğumun sağlanması için gerekli güçlerin etkisiyle gerçekleşir. Psikososyal faktörler de önemli bir rol oynar.
5. Doğum Kanalı ve Fetüs
- Gerçek pelvis ölçümleri; pelvis girimi, boşluğu ve çıkımı incelenir. Fetal baş yapısı ve geçişi önemlidir. Molding ve fontanellerin yapısı, doğum sırasındaki hareketliliğe olanak sağlar.
6. Uterus Kontraksiyonları ve Güçler
- Uterusun kontraksiyon sıklığı, şiddeti ve süresi doğum eylemi için hayati öneme sahiptir.
7. Doğum Eyleminin Başladığını Gösteren Belirtiler
- Rahatlama, kilo kaybı, enerji artışı gibi belirtiler; efasman, dilatasyon, ve amniyon kesesinin yırtılması gibi durumlar doğum eyleminin başladığını gösterir.
8. Hemşirenin Rolü
- Doğumhaneye kabulde hasta bilgilendirilir, damar yolu açılır, batın muayenesi yapılır, fetal kalp atımları izlenir ve gerekirse non-farmakolojik yöntemler kullanılarak destek verilir.
9. DSÖ'nün Pozitif Doğum Deneyimi Önerileri
- DSÖ, doğum süresince kadının rahat ve desteklenmiş hissetmesini, mahremiyetin korunmasını ve doğum sürecinde etkili iletişimin sağlanmasını önermektedir.
10. Doğumun Evreleri ve Hemşirelik Girişimleri
- Dilatasyon, ekspulsiyon, plasental ve kanama kontrol evrelerinde farklı tanıma ve girişimler yapılır.
- Özellikle non-farmakolojik yöntemler ve hemşirelik destekleri (masaj, nefes egzersizleri vb.) doğum sürecini iyileştirmeye odaklanır.
11. COVID-19 ve Doğum Yönetimi
- COVID-19 pozitif anneler için izolasyon ve özel hastane odalarının kullanılması, oksijen satürasyonunun izlenmesi gibi önlemler alınır. Doğum şekli ve bakım stratejisi, hastanın durumu dikkate alınarak belirlenir.
Bu özetin amacı, doğum eyleminde hemşirelik bakımını ve izlem süreçlerini başlıklar halinde detaylandırarak genel bir kavrayış sağlamaktır.
- User
daha açıklayıcı olsun, sadece başlıklar olmasın
- Assistant
Elbette, daha detaylı bir açıklama sunabilirim:
1. Gebelik ve Doğum ile İlgili Temel Terim ve Tanımlar
-
Gravida (G): Kadının şu anda veya geçmişte hamile kalmış olma durumunu belirtir. Bu, doğum sonuçları ne olursa olsun, toplam hamilelik sayısını ifade eder.
-
Parite (P): Kadının 20. gebelik haftasından sonrasındaki tüm doğumlarını kapsar. Parite, doğumların sonuçlarına veya fetus sayısına bakılmaksızın belirlenir.
-
Nulligravida: Hiç hamile kalmamış olan kadın.
-
Primigravida: İlk kez hamile kalan kadın.
-
Multigravida: Birden fazla kez hamile kalan kadın.
-
Nullipara: Hiçbir gebeliği viabilite dönemden ötesine taşıyamamış kadın.
-
Primipara: Viable (yaşayabilir) döneme ulaşan fetüs veya fetüsleri bir kez doğurmuş kadın.
-
Multipara: İki veya daha fazla doğumu viable döneme ulaştırabilmiş kadın.
2. Gebelik Süresi ve Sınıflandırmalar
-
Gebelik Süresi: Gebelik, son adet tarihinin ilk gününden itibaren 40 hafta (280 gün) olarak hesaplanır.
-
Sınıflandırmalar:
- Preterm: 20 haftadan sonra, ancak 37 haftaya kadar doğum.
- Erken Term: 37 hafta ve 39 hafta arasındaki doğumlar.
- Tam Term: 39 hafta ile 40 hafta 6 gün arasındaki doğumlar.
- Geç Term: 41 haftalık gebelik.
- Post Term: 42 hafta ve sonrasındaki doğumlar.
3. Doğum Tanımları ve Şekilleri
-
Doğum Tanımı: Gebeliğin, fetüsün 500 gramdan ağır doğması ile sonuçlanan kısmı.
-
Doğum Şekilleri:
- Vajinal Doğum: Doğal veya yardım gerektiren, vakum veya forseps gibi yöntemlerle yapılan doğumlar.
- Sezaryen Doğum: Cerrahi müdahele ile yapılan doğum. Bu, daha önce sezaryen olmuş ya da ilk kez sezaryen olacak kadınları içerir.
4. Doğum Eyleminde Rol Oynayan Faktörler
-
Doğum Kanalı: Kemik pelvis ve yumuşak dokular içerir. Gerçek pelvis doğum için en önemli kısmıdır.
-
Fetüs: Gebe kadının fiziksel yapısı, fetüsün pozisyonu ve başının vajinal kanalda sorunsuz ilerlemesi önemlidir.
-
Annenin Psikososyal Durumu: Annenin duygusal ve zihinsel sağlığı, doğum süreci üzerinde önemli bir etkiye sahiptir.
5. Doğum Kanalı ve Fetüs
-
Doğum Kanalı:
- Pelvis Girimi: Üç ana ölçü; ön-arka çap, transvers çap, ve oblik çap ile ölçülür.
- Pelvis Boşluğu: En dar kısımlar iskial spinalardır. Fetüsün başının ilerleyişi burada değerlendirilir.
- Pelvis Çıkımı: Doğumda başın geçişinin en uzun ve zor kısmıdır.
-
Fetal Baş:
- Molding: Doğum sırasında kafa kemiklerinin esneyerek kanal içinden geçmesi.
- Fontaneller: Bebeğin kafasında kemikleşmemiş yumuşak alanlar.
6. Uterus Kontraksiyonları ve Güçler
-
Kontraksiyonlar: Başlangıç ve bitiş süreleriyle değerlendirilir.
-
Ikınma ve Diyafragmatik Basınç: Ikınmayla beraber uterus kasılmaları, bebeği daha ileriye taşır.
-
Amniyon Sıvısı ve Fetüs: Amniyon basıncı servikste dilatasyonu ve fetal ilerlemeyi destekler.
7. Doğum Eyleminin Başladığını Gösteren Belirtiler
-
Fiziksel Belirtiler: Rahatlama, kilo kaybı, enerji artışı gibi.
-
Doğrudan İşaretler: Servikal dilatasyon, efasman, amniyon kesesinin yırtılması gibi belirtiler, doğumun başladığını gösterir.
8. Hemşirenin Rolü
-
Doğumhaneye Kabul: Anne rahatsızlık duyuyorsa yatıştırılır, damar yolunu açma, battın muayenesi yapma ve fetal kalp izlenir.
-
Destek: Hasta sürekli bilgilendirilir ve gerekirse non-farmakolojik ağrı yönetimi uygulanır.
9. DSÖ'nün Pozitif Doğum Deneyimi Önerileri
- DSÖ, saygılı ve destekleyici bakımın yanı sıra iletişim ve mahremiyetin korunması gibi konularda önerilerde bulunmaktadır. Travay ve doğum esnasında kadının desteklenmesi vurgulanır.
10. Doğumun Evreleri ve Hemşirelik Girişimleri
-
Evre 1 (Dilatasyon): Rahim ağzının açılması, kontraksiyonların düzenlenmesi ve non-farmakolojik tekniklerin kullanımı.
-
Evre 2 (Ekspulsiyon): İtme evresi; ıkınma ve fetüsün doğumuyla ilgili hemşirelik desteği.
-
Evre 3 (Plasental Dönem): Plasentanın ayrılması ve kontrol edilmesi.
-
Evre 4 (Kanama Kontrol Dönemi): Plasentanın çıkışından sonraki ilk 4 saat ve annenin fiziksel/ruh hali için izlem.
11. COVID-19 ve Doğum Yönetimi
- İzole Takip: COVID-19 pozitif anneler izole odalarda takip edilir. Maternal oksijenizasyon ve fetal izlem önceliklidir. Vajinal veya sezaryen doğum anestezi seçimleri hastanın durumu dikkate alınarak belirlenir.
Bu detaylı bilgi, doğum eylemi sırasında izleme ve hemşirelik bakımına dair kapsamlı bir anlayış sağlamak için hazırlanmıştır.
-