مدل نظریه رفتار برنامه ریزی شده
- User
مدل نظریه رفتار برنامه ریزی شده
- Assistant
نظریه رفتار برنامهریزی شده (Planned Behavior Theory)، که توسط عابدین عجزنیانی در سال ۱۹۸۵ معرفی شده است، یک مدل روانشناختی است که سعی دارد پیشبینی و بررسی کنترل افراد بر تعهد به انجام یا عدم انجام یک رفتار خاص را بهعهده بگیرد. این مدل بر اساس اصول اجتماعی-شناختی بهوجود آمده است و نشان میدهد چگونه افراد با توجه به عوامل محیطی و شخصیتر، سعی میکنند رفتار خود را شکل دهند. بهزبان سادهتر، این روش بر اساس این فرضیه کار میکند که رفتار ما از پیش برنامهریزی شده است و تحت تأثیر تصورات و باورهای ما نیز هست.
مدل عجزنیانیٔ وی از سه عامل اصلی تشکیل شده است:
۱. نگرش: به عملکرد مثبت یا منفی فرد نسبت به یک رفتار خاص اطلاق میشود. نگرشها تحتتأثیر ارزیابیهای فردی و دلایلی که باور میکنیم به آنها منجر میشود، شکل میگیرد. برای مثال، اگر فردی باور داشته باشد که ورزش به سلامتی خود کمک میکند، ممکن است نگرش مثبتی نسبت به ورزش داشته باشد.
۲. نرمهای اجتماعی: به فشارهای اجتماعی که بر روی فرد وجود دارد تا یک رفتار خاص را انجام دهد یا از آن خودداری کند، اطلاق میشود. این عامل در مورد چگونگی تأثیر دیگران بر نظر فردی در مورد رفتار یا انتخابهای خود پاسخ میدهد. به طور مثال، اگر دوستان فردی ورزشکار باشند، ممکن است فشارهای اجتماعی بر آن فرد برای ورزش کردن افزایش یابد.
۳. ادراک کنترل: این عامل به ارزیابی فرد از تواناییها و منابعی که برای انجام یک رفتار خاص در اختیار دارد اطلاق میشود. درعینحال از کنترل پذیری سیاق و ظروف خارجی و موانع موجود در این رابطه نیز تأثیر گرفته میشود. بنابراین،توانمندی شخص برای شکست موانع و دستیابی به هدف تعیینکننده است که آیا او تمایل دارد رفتاری را انجام یا حتی برنامهریزی کند یا خیر.
ترکیب این سه عامل به شکل ارادۀ رفتاری (behavioral intention) شناخته میشود که پیشبینیکننده قویترین رفتار واقعی است. اراده رفتاری به این معنا است که هر چه نگرش مثبتتر و فشارهای اجتماعی بیشتر باشد و فرد احساس کنترل بیشتری داشته باشد، احتمال انجام یک رفتار خاص افزایش مییابد.